غزل شماره ۴۸۸ حافظ: سَحرم هاتف میخانه به دولت‌خواهی + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۸۸ حافظ
سَحرم هاتف میخانه به دولت‌خواهی
❖
گفت باز آی که دیرینهٔ این درگاهی
همچو جَم جرعهٔ ما کَش که ز سِرّ دو جهان
❖
پرتو جام جهان‌بین دهدَت آگاهی
بر در میکده رندان قلندر باشند
❖
که سِتانند و دهند افسر شاهنشاهی
خشت، زیر سر و بر تارَک هفت‌اختر پای
❖
دست قدرت نگر و منصب صاحب‌جاهی
سَر ما و در میخانه که طرف بامش
❖
به فلک بَر شد و دیوار بدین کوتاهی
قطع این مرحله بی‌همرهی خضر مکن
❖
ظلمات است بترس از خطر گمراهی
اگرت سلطنت فقر ببخشند ای دل
❖
کمترین ملک تو از ماه بود تا ماهی
تو دم فقر ندانی زدن از دست مده
❖
مسند خواجگی و مجلس تورانشاهی
حافظِ خام‌طمع! شرمی از این قصّه بدار
❖
عملت چیست که فردوس بَرین می‌خواهی؟
✨ نتیجه فال غزل ۴۸۸ حافظ
این فال نویدبخش رسیدن به مقام معرفت و آگاهی است. برای رسیدن به مقصود بزرگ خود باید از هوای نفس گذشته، صبوری پیشه کنید و از راهنمایی افراد باتجربه بهره بگیرید. طمع ورزیدن و انتظار پاداش بزرگ بدون تلاش و عمل صالح راه به جایی نمی‌برد. با توکل بر خدا و سلوک در مسیر درستی، آینده‌ای روشن در انتظار شماست.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل از غزلیات عرفانی و عمیق حافظ است که در آن شاعر به ندای غیبی سحرگاهان و دعوت به میکدهٔ معرفت اشاره می‌کند. حافظ بیان می‌کند که رندانِ قلندر با وجود تهیدستی ظاهری، بر جهانِ معنا حکومت می‌کنند و به مقام فقرِ حقیقی رسیده‌اند. شاعر در انتها به خود و دیگران یادآور می‌شود که رسیدن به بهشت و مقامات عالی معنوی نیازمند عمل و بندگی راستین است و نباید با طمع خام به دنبال آن بود.
معنی بیت به بیت غزل
سَحرم هاتف میخانه به دولت‌خواهی | گفت باز آی که دیرینهٔ این درگاهی
بیت ۱
سحرگاه ندایی از میخانه به قصد خیرخواهی به من رسید و گفت: بازگرد که تو از سالکان و مریدان قدیمی و دیرینهٔ این درگاهی.
همچو جَم جرعهٔ ما کَش که ز سِرّ دو جهان | پرتو جام جهان‌بین دهدَت آگاهی
بیت ۲
همچون جمشید از شراب معرفت ما بنوش تا نور جام جهان‌بین تو را از رازهای هر دو جهان آگاه سازد.
بر در میکده رندان قلندر باشند | که سِتانند و دهند افسر شاهنشاهی
بیت ۳
در آستانهٔ میکده، رندان آزاده و بی‌تعلقی حضور دارند که می‌توانند تاج و منصب پادشاهی را بگیرند و به دیگران ببخشند.
خشت، زیر سر و بر تارَک هفت‌اختر پای | دست قدرت نگر و منصب صاحب‌جاهی
بیت ۴
با وجود اینکه خشت گیلین بالین سر آن‌هاست، پای اقتدارشان بر قلهٔ هفت آسمان قرار دارد؛ قدرت الهی و مقام بلندمرتبهٔ آن‌ها را بنگر.
سَر ما و در میخانه که طرف بامش | به فلک بَر شد و دیوار بدین کوتاهی
بیت ۵
سر نیاز ما بر آستان میخانه‌ای است که با وجود دیوارهای ظاهراً کوتاه، بام آن به آسمان بلند رسیده است.
قطع این مرحله بی‌همرهی خضر مکن | ظلمات است بترس از خطر گمراهی
بیت ۶
این راه پرپیچ‌وخم سلوک را بدون راهنمایی و همراهی خضر (پیر راهنما) مپوی، زیرا مسیر تاریک است و بیم گمراهی می‌رفت.
اگرت سلطنت فقر ببخشند ای دل | کمترین ملک تو از ماه بود تا ماهی
بیت ۷
ای دل، اگر مقام والای فقر و بی‌نیازی به تو عطا شود، کوچک‌ترین قلمرو پادشاهی تو از زمین تا بلندای آسمان خواهد بود.
تو دم فقر ندانی زدن از دست مده | مسند خواجگی و مجلس تورانشاهی
بیت ۸
تو که هنوز زبان و مقام فقر را نمی‌شناسی، مسند وزارت و مجلس تورانشاه را از دست مده و به دنیای خود مشغول باش.
حافظِ خام‌طمع! شرمی از این قصّه بدار | عملت چیست که فردوس بَرین می‌خواهی؟
بیت ۹
ای حافظ طمع‌کار و خوش‌خیال، از این دعوی خود شرم کن؛ تو چه عمل نیکی انجام داده‌ای که بهشت برین را طلب می‌کنی؟
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
هاتف
آوازدهنده در عالم غیب، ندای غیبی
جام جهان‌بین
جام جمشید که به پندار پیشین، تمام جهان در آن نمایان بوده است
رندان قلندر
مردان آزاده، بی‌بند و بار از تعلقات دنیوی و پاک‌باز
تارک
ترک سر، قله، بالاترین نقطه
سلطنت فقر
مقام معنوی بی‌نیازی از ماسوی‌الله و دل‌بستگی به حق
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«خشت زیر سر و بر تارک هفت‌اختر پای»
آوردن خشت (پست‌ترین شیء) در کنار تارک هفت اختر (بالاترین نقطه آسمان) برای نشان دادن توافق میان فقر و بزرگی معنوی.
ایهام
«کمترین ملک تو از ماه بود تا ماهی»
واژه ماهی هم به معنی ماهی در آب (اعماق دریا) و هم به معنی ماه آسمان است که کنایه از وسعت ملک از زمین تا اوج آسمان است.
تداعی
«قطع این مرحله بی‌همرهی خضر مکن»
اشاره تداعی‌گونه به داستان حضرت موسی و خضر در قرآن کریم و ضرورت داشتن استاد راهنما در سلوک.
حسن تعلیل
«سَر ما و در میخانه که طرف بامش / به فلک بَر شد و دیوار بدین کوتاهی»
دلیل کوتاه بودن دیوار میخانه را رسیدن بام آن به فلک دانسته‌اند که بیانی شاعرانه است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۷,۴۳۰
ابجد وسیط
۲,۰۵۴
ابجد صغیر
۱,۴۹۳
تعداد حروف
۴۳۵
نظرات
ارسال یک نظر