غزل شماره ۸۹ حافظ: یا رب سببی ساز که یارم به سلامت + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۸۹ حافظ

یا رب سببی ساز که یارم به سلامت

❖

بازآید و بِرهانَدَم از بندِ مَلامت

خاکِ رهِ آن یارِ سفرکرده بیارید

❖

تا چشمِ جهان بین کُنَمَش جایِ اقامت

فریاد که از شش جهتم راه بِبَستند

❖

آن خال و خط و زلف و رخ و عارض و قامت

امروز که در دستِ توام مرحمتی کن

❖

فردا که شَوَم خاک چه سود اشکِ ندامت

ای آن که به تقریر و بیان دم زنی از عشق

❖

ما با تو نداریم سخن، خیر و سلامت

درویش مکن ناله ز شمشیرِ اَحِبّا

❖

کاین طایفه از کشته ستانند غرامت

در خرقه زن آتش که خمِ ابرویِ ساقی

❖

بر می‌شکند گوشهٔ محراب امامت

حاشا که من از جور و جفای تو بنالم

❖

بیدادِ لطیفان همه لطف است و کرامت

کوته نکند بحث سرِ زلف تو حافظ

❖

پیوسته شد این سلسله تا روزِ قیامت

✨ نتیجه فال غزل ۸۹ حافظ

در انتظار بازگشت گمشده یا برآورده شدن خواسته‌ای هستید که دوری آن شما را آزرده است. دست به دعا بردارید که شرایط دگرگون خواهد شد. قدر فرصت‌های کنونی و عزیزان خود را بدانید تا دچار پشیمانی نشوید. از ادعاهای پوچ بپرهیزید و در برابر ناملایمات مسیر صبور باشید؛ چرا که نتیجه وفاداری شما خیر و نیکی خواهد بود.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل عاشقانه و پرشور، روایتگر سوز اشتیاق حافظ در تمنای بازگشت معشوق سفرکرده و رهایی از سرزنش اهل ملامت است. شاعر با تکیه بر تسلیم و وفاداری عاشقانه، بر ارزش غنیمت شمردن زمان حال تأکید می‌کند، مدعیان بدون عمل را طرد می‌نماید و جفای معشوق را عین مهر و کرامت می‌داند؛ عشقی بی‌پایان که همچون زنجیره زلف یار تا ابدیت تداوم خواهد داشت.

معنی بیت به بیت غزل

یا رب سببی ساز که یارم به سلامت | بازآید و بِرهانَدَم از بندِ مَلامت

بیت ۱ پروردگارا! راه و علتی فراهم کن تا معشوقم در سلامت و تندرستی بازگردد و مرا از زنجیر سرزنش دیگران رهایی بخشد.

خاکِ رهِ آن یارِ سفرکرده بیارید | تا چشمِ جهان بین کُنَمَش جایِ اقامت

بیت ۲ غبار راه آن محبوبِ سفرکرده را برایم بیاورید تا آن را توتیای چشم جهان‌بینم کنم و دیدگانم را جایگاه فرود آمدن خاک پای او سازم.

فریاد که از شش جهتم راه بِبَستند | آن خال و خط و زلف و رخ و عارض و قامت

بیت ۳ فریاد از این که زیبایی‌های شش‌گانه معشوق یعنی خال، خط چهره، زلف، چهره، گونه و قامت رعنایش از هر شش جهت راه گریز را بر من بسته‌اند.

امروز که در دستِ توام مرحمتی کن | فردا که شَوَم خاک چه سود اشکِ ندامت

بیت ۴ امروز که زنده‌ام و در اختیار و هوای توام، به من لطفی کن؛ فردا که از این دنیا بروم و خاک شوم، اشک پشیمانی ریختن سودی نخواهد داشت.

ای آن که به تقریر و بیان دم زنی از عشق | ما با تو نداریم سخن، خیر و سلامت

بیت ۵ ای کسی که تنها با حرف و سخنوری لاف عاشقی می‌زنی، ما با تو هیچ صحبتی نداریم؛ تو را به خیر و ما را به سلامت!

درویش مکن ناله ز شمشیرِ اَحِبّا | کاین طایفه از کشته ستانند غرامت

بیت ۶ ای درویشِ عاشق! از زخم و جفای دوستان و محبوبان گله مکن؛ چرا که این طایفه نه‌تنها خون‌بها نمی‌دهند، بلکه از کشته خود تاوان هم طلب می‌کنند.

در خرقه زن آتش که خمِ ابرویِ ساقی | بر می‌شکند گوشهٔ محراب امامت

بیت ۷ لباس زهد و ریای خود را بسوزان؛ زیرا محراب خمیده ابروی ساقی، اعتبار و رونق گوشه محراب مسجد و پیش‌نمازی را در هم شکسته است.

حاشا که من از جور و جفای تو بنالم | بیدادِ لطیفان همه لطف است و کرامت

بیت ۸ هرگز مباد که من از ستم و بی‌مهری تو شکایت کنم؛ چرا که ظلم و بیداد زیبارویان، سراسر مهر، بخشش و بزرگواری است.

کوته نکند بحث سرِ زلف تو حافظ | پیوسته شد این سلسله تا روزِ قیامت

بیت ۹ حافظ هرگز سخن گفتن از گیسوان بلند تو را کوتاه نمی‌کند؛ زیرا این زنجیره زلف و حدیث عشق تا روز قیامت به درازا خواهد کشید.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

بند ملامت زنجیر و گرفتاری ناشی از سرزنش و نکوهش دیگران

چشم جهان‌بین چشمی که کل جهان را مشاهده می‌کند؛ دیده بصیرت یا چشم ظاهر

عارض چهره، گونه و رخسار

تقریر بیان، گفتار و نگارش به سخن درآوردن مطلب

احبّا جمع حبیب، یاران، دوستان و محبوبان

غرامت تاوان، خسارت و خون‌بها

لطیفان خوبرویان و نازنینان با لطافت

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

مراعات نظیر (تناسب) «آن خال و خط و زلف و رخ و عارض و قامت»

آوردن واژه‌های مربوط به زیبایی‌های چهره و اندام معشوق در کنار یکدیگر تناسب آفریده است.

تضاد (طباق) «بیدادِ لطیفان همه لطف است و کرامت»

تقابل میان دو مفهوم «بیداد» (ستم) و «لطف» بر زیبایی و شگفتی رفتار معشوق افزوده است.

کنایه «در خرقه زن آتش»

کنایه از رها کردن زهد ریاکارانه، تظاهر و تعلقات ظاهری است.

ایهام و تناسب عدد «از شش جهتم راه ببستند / آن خال و خط و زلف و رخ و عارض و قامت»

شش جهت جهان (چپ، راست، بالا، پایین، پیش، پس) با شش صفت و زیبایی ذکرشده در مصراع دوم پیوند و تناسب معنایی دارند.

ایهام «پیوسته شد این سلسله تا روز قیامت»

سلسله هم به معنای زنجیر زلف یار است و هم به معنای تداوم و استمرار داستان عاشقی.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۷,۶۷۵

ابجد وسیط ۲,۰۱۱

ابجد صغیر ۱,۵۰۴

تعداد حروف ۴۳۸

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۸۸

غزل بعدی غزل شماره ۹۰

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ