غزل شماره ۴۱۹ حافظ: وصال او ز عمر جاودان به + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۴۱۹ حافظ

وصال او ز عمر جاودان به

❖

خداوندا مرا آن ده که آن به

به شمشیرم زد و با کَس نگفتم

❖

که راز دوست از دشمن نهان به

به داغ بندگی مردن بر این در

❖

به جان او که از مُلکِ جهان به

خدا را از طبیبِ من بپرسید

❖

که آخِر کِی شود این ناتوان به؟

گُلی کان پایمالِ سروِ ما گشت

❖

بود خاکش ز خونِ ارغوان به

به خلدم دعوت ای زاهد مفرما

❖

که این سیب زَنَخ زان بوستان به

دلا! دایم گدای کوی او باش

❖

به حکم آن که دولت جاودان به

جوانا! سَر متاب از پندِ پیران

❖

که رای پیر از بختِ جوان به

شبی می‌گفت چشمِ کَس ندیده‌ست

❖

ز مرواریدِ گوشم در جهان به

اگر چه زنده‌رود آب حیات است

❖

ولی شیرازِ ما از اصفهان به

سخن اندر دهانِ دوست شَکَّر

❖

ولیکِن گفتهٔ حافظ از آن به

✨ نتیجه فال غزل ۴۱۹ حافظ

این غزل پیامی از پایداری در عشق و ایمان است. ارزش وصال معشوق (الهی یا زمینی) را از هر عمر جاودانه‌ای برتر می‌داند. در برابر ناملایمات صبور باش و راز خود را فاش مکن. به تجربه بزرگان اعتماد کن و در مسیر بندگی استوار بمان؛ که دولت حقیقی و جاودان در همین راه است. آینده روشنی در انتظار توست، اگر با خلوص نیت و وفاداری گام برداری.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ، تبلوری از عشق عمیق و بندگی خالصانه است. شاعر در ابتدا وصال معشوق را بر عمر جاودان ترجیح می‌دهد و از خداوند می‌خواهد بهترین را برایش مقدر کند. او به پایداری در عشق، رازنگهداری و تحمل جفای معشوق تأکید می‌کند و مرگ در راه بندگی را بر مُلک جهان برتری می‌بخشد. حافظ سپس به اهمیت جایگاه عاشق در درگاه معشوق، بی‌ارزش دانستن بهشت در مقابل زیبایی یار، و لزوم پیروی از پند پیران اشاره می‌کند. در ابیات پایانی، شاعر به شیراز خود می‌بالد و شعر خود را از شیرینی کلام دوست نیز برتر می‌داند، که نشان از فخر شاعرانه و اعتقاد راسخ او به قدرت کلامش است. کل غزل ستایشی از عشق حقیقی، وفاداری و حکمت است.

معنی بیت به بیت غزل

وصال او ز عمر جاودان به | خداوندا مرا آن ده که آن به

بیت ۱ وصال او (معشوق/خداوند) از عمر جاودانه بهتر است. خداوندا به من چیزی عطا کن که تو می‌دانی آن بهترین است و برای من سزاوارتر.

به شمشیرم زد و با کَس نگفتم | که راز دوست از دشمن نهان به

بیت ۲ معشوق با شمشیر به من زخم زد، اما من این راز را به کسی نگفتم، زیرا پنهان داشتن راز دوست از دشمن بهتر است.

به داغ بندگی مردن بر این در | به جان او که از مُلکِ جهان به

بیت ۳ با نشان بندگی بر آستان معشوق جان سپردن، به جان او سوگند که از پادشاهی و سلطنت بر تمام جهان برتر است.

خدا را از طبیبِ من بپرسید | که آخِر کِی شود این ناتوان به؟

بیت ۴ شما را به خدا قسم، از طبیب حال من بپرسید که این عاشق ناتوان کِی بهبود می‌یابد و حالش خوب می‌شود؟

گُلی کان پایمالِ سروِ ما گشت | بود خاکش ز خونِ ارغوان به

بیت ۵ گلی که زیر پای سرو بلندقامت معشوق ما افتاد و پایمال شد، خاک آن از خون گل ارغوان نیز باارزش‌تر و والاتر است.

به خلدم دعوت ای زاهد مفرما | که این سیب زَنَخ زان بوستان به

بیت ۶ ای زاهد، مرا به بهشت خود دعوت مکن؛ زیرا زیبایی و گودی چانه معشوق من، از تمام زیبایی‌های آن بوستان (بهشت) برتر و دلنشین‌تر است.

دلا! دایم گدای کوی او باش | به حکم آن که دولت جاودان به

بیت ۷ ای دل، همیشه در کوی معشوق نیازمند و گدا باش، زیرا پادشاهی و دولت عشق او جاودانه و بی‌زوال است و از هر دولتی بهتر.

جوانا! سَر متاب از پندِ پیران | که رای پیر از بختِ جوان به

بیت ۸ ای جوان، از نصیحت‌ها و پندهای خردمندانه پیران سرپیچی مکن، چرا که اندیشه و تجربه پیران از شانس و اقبال جوانی برتر است.

شبی می‌گفت چشمِ کَس ندیده‌ست | ز مرواریدِ گوشم در جهان به

بیت ۹ شبی (معشوق یا بنده او) می‌گفت که هیچ چشمی در جهان، مرواریدی به زیبایی آنچه در گوش من (اشاره به گوشواره یا سخنان و اسرار) است، ندیده است.

اگر چه زنده‌رود آب حیات است | ولی شیرازِ ما از اصفهان به

بیت ۱۰ هرچند زاینده‌رود اصفهان مانند آب حیات است، اما شیراز ما (با رود رکنی و ویژگی‌های خاص خود) از اصفهان برتر و بهتر است.

سخن اندر دهانِ دوست شَکَّر | ولیکِن گفتهٔ حافظ از آن به

بیت ۱۱ سخنی که از دهان معشوق بیرون می‌آید، همچون شکر شیرین است؛ اما گفته‌ها و اشعار حافظ از آن هم شیرین‌تر و برتر است.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

جاودان همیشگی، ابدی، بی‌انتها.

داغ بندگی نشان و افتخار غلامی و بندگی؛ کنایه از اوج ارادت و فروتنی.

مُلکِ جهان پادشاهی و سلطنت بر تمام دنیا.

پایمال لگدمال شده، زیر پا افتاده، خوار و بی‌قدر شده.

سیب زنخ گودی و چال چانه؛ نمادی از زیبایی معشوق در ادبیات فارسی.

سَر متاب سرپیچی نکن، خودداری نکن، فرمانبردار باش.

رای پیر اندیشه و نظر افراد سالخورده و باتجربه.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «گُلی کان پایمالِ سروِ ما گشت»

«گل» استعاره از عاشق یا انسانی لطیف و «سرو» استعاره از معشوق بلندقامت و گاه ستمگر است.

تشبیه «سخن اندر دهانِ دوست شَکَّر»

سخن دوست به شکر تشبیه شده است، از جهت شیرینی و دلنشینی (تشبیه بلیغ).

تضاد «راز دوست از دشمن نهان به»

کلمات «دوست» و «دشمن» در تقابل معنایی با یکدیگر قرار گرفته‌اند.

کنایه «به شمشیرم زد»

کنایه از آزار رساندن، جفا کردن یا رنجاندن توسط معشوق، نه معنای حقیقی شمشیر زدن.

تناسب «سیب زَنَخ زان بوستان به»

کلمات «سیب» و «بوستان» به دلیل ارتباط موضوعی (میوه و باغ) با یکدیگر تناسب دارند و زیبایی چانه را به زیبایی باغ تشبیه می‌کند.

تلمیح «اگر چه زنده‌رود آب حیات است»

اشاره به افسانه آب حیات که نوشنده آن به جاودانگی می‌رسد و مقایسه آن با رود زاینده‌رود.

ایهام «خداوندا مرا آن ده که آن به»

کلمه «آن» در این مصرع دارای معانی متفاوتی است که هم می‌تواند به «وصال او» برگردد و هم به «آنچه خداوند صلاح می‌داند».

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۹,۰۹۱

ابجد وسیط ۱,۸۹۹

ابجد صغیر ۱,۵۰۶

تعداد حروف ۴۴۰

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۴۱۸

غزل بعدی غزل شماره ۴۲۰

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ