غزل شماره ۲۷۵ حافظ: صوفی گُلی بچین و مُرَقَّع به خار بخش + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۷۵ حافظ

صوفی گُلی بچین و مُرَقَّع به خار بخش

❖

وین زهدِ خشک را به مِی خوشگوار بخش

طامات و شَطح در رَهِ آهنگِ چنگ نِه

❖

تسبیح و طَیلَسان به مِی و مِیگُسار بخش

زُهدِ گران که شاهد و ساقی نمی‌خرند

❖

در حلقهٔ چمن به نسیمِ بهار بخش

راهم شراب لعل زد ای میرِ عاشقان

❖

خونِ مرا به چاهِ زَنَخدانِ یار بخش

یا رب به وقتِ گُل، گُنَهِ بنده عفو کن

❖

وین ماجرا به سروِ لبِ جویبار بخش

ای آن که رَه به مشربِ مقصود بُرده‌ای

❖

زین بحر، قطره‌ای به منِ خاکسار بخش

شکرانه را که چشم تو رویِ بتان ندید

❖

ما را به عفو و لطفِ خداوندگار بخش

ساقی چو شاه نوش کند بادهٔ صَبوح

❖

گو جامِ زر به حافظِ شب زنده دار بخش

✨ نتیجه فال غزل ۲۷۵ حافظ

این فال پیامی از رهایی و شادی درونی دارد. زمان آن رسیده که قید و بندهای بی‌حاصل و افکار خشک را کنار بگذاری و به سوی لذت‌های پاک زندگی، عشق و هنر روی آوری. با بخشش و گشاده‌رویی به استقبال تغییر برو. لطف الهی شامل حال کسانی است که از زیبایی‌های جهان غافل نمی‌شوند و به جای ریاکاری، صداقت پیشه می‌کنند. فرصت‌های تازه را دریاب و از نعمت‌ها بهره‌مند شو.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل دعوتی عمیق از سوی حافظ به ترک زهد خشک و ریاکاری است و ستایشی از عشق، شادی و بهره‌مندی از لذت‌های حلال دنیوی و معنوی. حافظ صوفی را خطاب قرار می‌دهد و از او می‌خواهد که خرقه وصله‌دار و ادعاهای گزاف خود را رها کند و به جای آن به موسیقی، شراب و عیش حقیقی روی آورد. او حتی گناهان خود را در موسم بهار به دلیل زیبایی‌های طبیعت قابل بخشش می‌داند. در این غزل، حافظ با لحنی طنزآمیز، مدعیان دروغین زهد را به چالش می‌کشد و بر اهمیت تجربه مستقیم و حقیقی معرفت الهی تأکید می‌کند، نه از طریق ریاضت‌های بی‌روح.

معنی بیت به بیت غزل

صوفی گُلی بچین و مُرَقَّع به خار بخش | وین زهدِ خشک را به مِی خوشگوار بخش

بیت ۱ ای صوفی، گلی (استعاره از شادی و طراوت زندگی) را بچین و خرقه وصله‌دار (نماد ریاکاری و زهد خشک) خود را به خار (نماد بی‌ارزشی و رنج) واگذار. و این پرهیزگاری خشک و بی‌روح را به شراب گوارا (نماد لذت و مستی حقیقی یا عشق الهی) ببخش و به آن روی آور.

طامات و شَطح در رَهِ آهنگِ چنگ نِه | تسبیح و طَیلَسان به مِی و مِیگُسار بخش

بیت ۲ سخنان گزاف و ادعاهای شورآمیز و به ظاهر کفرآمیز (که از صوفیان سر می‌زد) را در راه آهنگ دلنشین چنگ (نماد موسیقی و هنر و شادی) قرار بده و رها کن. تسبیح و ردای بلند (که نمادهای ظاهری دینداری هستند) را نیز به شراب و باده‌نوشان (نماد عاشقان و رندان) ببخش.

زُهدِ گران که شاهد و ساقی نمی‌خرند | در حلقهٔ چمن به نسیمِ بهار بخش

بیت ۳ این زهد سنگین و افراطی را که نه معشوق (خداوند یا محبوب) و نه ساقی (رهبران عارفان و عاشقان) ارزشی برای آن قائل نیستند، در جمع دوستان در چمن (فضای شاد و طبیعی) به دست نسیم بهار بسپار و بگذار تا با خود ببرد.

راهم شراب لعل زد ای میرِ عاشقان | خونِ مرا به چاهِ زَنَخدانِ یار بخش

بیت ۴ ای سرور عاشقان (معشوق یا خداوند)، شراب سرخ‌رنگ (یا لب‌های لعل‌گون یار) راه عقل و خویشتن‌داری را بر من بست و مرا به سوی خود کشید. اکنون جان (یا گناه) مرا به زیبایی فریبنده‌ی گودی چانه یار ببخش و از من درگذر.

یا رب به وقتِ گُل، گُنَهِ بنده عفو کن | وین ماجرا به سروِ لبِ جویبار بخش

بیت ۵ پروردگارا، در موسم گل و بهار (که زمان شادی و طراوت است)، گناه این بنده را ببخش. و این اتفاق (باده‌نوشی و عیش من) را به زیبایی و طراوت سرو بلندبالایی که در کنار جویبار ایستاده (زیبایی‌های وسوسه‌انگیز طبیعت) حواله کن.

ای آن که رَه به مشربِ مقصود بُرده‌ای | زین بحر، قطره‌ای به منِ خاکسار بخش

بیت ۶ ای کسی که به سرچشمه‌ی مقصود و حقیقت (معرفت الهی) دست یافته‌ای، از آن دریای بیکران معرفت و فیض، قطره‌ای به منِ فروتن و بی‌ادعا عطا کن.

شکرانه را که چشم تو رویِ بتان ندید | ما را به عفو و لطفِ خداوندگار بخش

بیت ۷ به شکرانه‌ی آنکه چشمان تو (ای زاهد خشک و ریاکار) روی زیبارویان (معشوقان و زیبایی‌های دنیوی) را ندیده و به گناهی آلوده نگشته، (با طعنه) ما را به عفو و لطف خداوند بزرگ واگذار و از گناهان ما درگذر.

ساقی چو شاه نوش کند بادهٔ صَبوح | گو جامِ زر به حافظِ شب زنده دار بخش

بیت ۸ ای ساقی، هنگامی که شاه شراب صبحگاهی می‌نوشد، به او بگو که جام زرین (یا شرابی در جام طلا) را به حافظِ شب‌زنده‌دار ببخشد (حافظی که شب‌ها را چه به عبادت و چه به باده‌نوشی بیدار می‌ماند).

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

مُرَقَّع جامه وصله‌دار و پاره‌پاره صوفیان، خرقه درویشی که نماد زهد و ترک دنیا بود.

زهدِ خشک پرهیزگاری و پارسایی ریاکارانه و سطحی، بدون ذوق، عشق و معنویت واقعی.

طامات ادعاهای گزاف و بی‌اساس، سخنان خودنمایانه و خارج از منطق که گاهی از سوی برخی صوفیان بیان می‌شد.

شَطح سخنان شورآمیز و به ظاهر کفرآمیز (مانند 'اناالحق') که عارف در حال وجد و بی‌خودی بر زبان می‌آورد.

طَیلَسان ردای بلند و گشاد که قضات، خطیبان و صوفیان بر دوش می‌انداختند؛ نمادی از مقام و گاهی ریاکاری.

چاهِ زَنَخدان گودی و چال روی چانه که از زیبایی‌های معشوق شمرده می‌شود؛ استعاره از فریبندگی و دلربایی او که دل عاشق را اسیر می‌کند.

مشربِ مقصود سرچشمه و آبشخور حقیقت و معرفت الهی یا مقصد نهایی سلوک عرفانی.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تضاد «زهدِ خشک / مِی خوشگوار»

حافظ با کنار هم قرار دادن 'زهد خشک' (نماد پرهیزگاری بی‌روح) در مقابل 'می خوشگوار' (نماد لذت و مستی حقیقی)، به تقابل بین ریاکاری و شادی اصیل اشاره می‌کند.

کنایه «مُرَقَّع به خار بخش»

واگذار کردن 'مُرَقَّع' (لباس صوفیان) به 'خار'، کنایه از دست کشیدن از ریا و ظاهرپرستی و رها کردن قید و بندهای بی‌حاصل است.

استعاره «شراب لعل»

'شراب لعل' استعاره از لب‌های سرخ و فریبنده‌ی معشوق یا مستی ناشی از عشق الهی است که راه عقل را بر عاشق می‌بندد.

تشبیه «چاهِ زَنَخدانِ یار»

گودی چانه معشوق به 'چاه' تشبیه شده است، چرا که دل عاشق را به دام می‌اندازد و او را اسیر خود می‌کند.

ایهام «حافظِ شب زنده دار»

عبارت 'شب زنده‌دار' ایهام دارد؛ هم می‌تواند به معنای کسی باشد که شب‌ها برای عبادت و راز و نیاز بیدار می‌ماند و هم به معنای کسی که شب‌ها را به باده‌نوشی و عیش می‌گذراند.

تناسب «چمن، گل، نسیم بهار، سرو، جویبار»

در ابیات مختلف، واژه‌هایی از یک حوزه معنایی (عناصر طبیعت) کنار هم آورده شده‌اند که به زیبایی، موسیقیایی بودن و انسجام معنایی شعر کمک می‌کند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۱,۹۹۴

ابجد وسیط ۱,۷۹۶

ابجد صغیر ۱,۳۱۳

تعداد حروف ۳۸۷

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۷۴

غزل بعدی غزل شماره ۲۷۶

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ