غزل شماره ۳۰۰ حافظ: هزار دشمنم اَر می‌کنند قصدِ هلاک + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۳۰۰ حافظ

هزار دشمنم اَر می‌کنند قصدِ هلاک

❖

گَرَم تو دوستی از دشمنان ندارم باک

مرا امیدِ وصالِ تو زنده می‌دارد

❖

و گر نه هر دَمم از هجرِ توست بیمِ هلاک

نفَس‌نفَس اگر از باد نَشنوم بویش

❖

زمان‌زمان چو گل از غم کُنم گریبان چاک

رَوَد به خواب، دو چشم از خیالِ تو؟ هیهات

❖

بُوَد صبور، دل اندر فراقِ تو؟ حاشاک

اگر تو زخم زَنی، بِهْ که دیگری مَرهم

❖

و گر تو زهر دهی، بِهْ که دیگری تریاک

بِضَربِ سَیْفِکَ قَتْلی حَیاتُنا اَبدا

❖

لِأنَّ روحیَ قَدْ طابَ اَن یَکونَ فِداک

عنان مَپیچ که گر می‌زنی به شمشیرم

❖

سپر کُنم سر و دستت ندارم از فِتراک

تو را چنان که تویی هر نظر کجا بیند؟

❖

به قدرِ دانشِ خود هر کسی کند ادراک

به چشمِ خَلق، عزیزِ جهان شود حافظ

❖

که بر درِ تو نَهد رویِ مَسکَنَت بر خاک

✨ نتیجه فال غزل ۳۰۰ حافظ

ای صاحب فال، پیوند محکمی با فرد یا آرمانی والا داری که تو را از هر گزندی مصون می‌دارد. در مقابل مشکلات زندگی باکی نداشته باش، زیرا امید و ایمان تو نیرویی بی‌بدیل است. با صبوری و توکل، به مقصود خود خواهی رسید و هر آنچه از دوست رسد، نیکوست. قدر این دوستی و ایمان را بدان تا عزت و سرافرازی نصیبت گردد.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ بیانگر اوج اخلاص و تسلیم عاشق در برابر معشوق است. شاعر اظهار می‌دارد که در پناه دوستی و محبت معشوق، از هیچ دشمنی بیم ندارد و تنها امید وصال اوست که به زندگی‌اش معنا می‌بخشد. حافظ بی‌قراری خود را در هجران یار توصیف می‌کند و حتی زخم و زهر از دست معشوق را بر مرهم و تریاک دیگران ترجیح می‌دهد. او با بیت عربی، عمق فداکاری خود را نشان می‌دهد که کشته شدن در راه معشوق را حیات ابدی می‌داند. در نهایت، شعر به این نکته اشاره می‌کند که عظمت و درک معشوق فراتر از ادراک همگان است و حافظ با خاکساری در آستان یار، به عزت و آبرو می‌رسد.

معنی بیت به بیت غزل

هزار دشمنم اَر می‌کنند قصدِ هلاک | گَرَم تو دوستی از دشمنان ندارم باک

بیت ۱ اگر هزار دشمن هم قصد نابودی مرا داشته باشند، چون تو دوست و یار منی، هیچ باکی از آنان ندارم.

مرا امیدِ وصالِ تو زنده می‌دارد | و گر نه هر دَمم از هجرِ توست بیمِ هلاک

بیت ۲ امید دیدار و وصال توست که مرا زنده نگه می‌دارد، وگرنه هر لحظه از جدایی تو بیم نابودی و مرگ دارم.

نفَس‌نفَس اگر از باد نَشنوم بویش | زمان‌زمان چو گل از غم کُنم گریبان چاک

بیت ۳ اگر لحظه‌به‌لحظه بوی خوش تو را از باد صبا نشنوم، هر دم مانند گل از غم و اندوهِ دوری‌ات گریبان پاره می‌کنم.

رَوَد به خواب، دو چشم از خیالِ تو؟ هیهات | بُوَد صبور، دل اندر فراقِ تو؟ حاشاک

بیت ۴ آیا ممکن است چشمانم از خیال تو به خواب روند؟ هرگز! و آیا دلم در فراق تو صبور باشد؟ حاشا و هرگز چنین نخواهد شد!

اگر تو زخم زَنی، بِهْ که دیگری مَرهم | و گر تو زهر دهی، بِهْ که دیگری تریاک

بیت ۵ اگر تو به من زخم بزنی، برایم بهتر از آن است که دیگری مرهمی نهد. و اگر تو زهر دهی، بهتر است از آن که دیگری برایم تریاک (پادزهر) بیاورد.

بِضَربِ سَیْفِکَ قَتْلی حَیاتُنا اَبدا | لِأنَّ روحیَ قَدْ طابَ اَن یَکونَ فِداک

بیت ۶ کشته شدن ما به ضرب شمشیر تو، برای ما زندگی جاودانه است؛ زیرا روح من خوش است که فدای تو شود.

عنان مَپیچ که گر می‌زنی به شمشیرم | سپر کُنم سر و دستت ندارم از فِتراک

بیت ۷ لگام اسب خود را برنگردان (روی برنگردان) که اگر قصد داری با شمشیر به من ضربه بزنی، سرم را سپر می‌کنم و دست از فتراک (تسمه زین اسب برای شکار) تو برنمی‌دارم (یعنی از تو جدا نمی‌شوم و وفادار می‌مانم).

تو را چنان که تویی هر نظر کجا بیند؟ | به قدرِ دانشِ خود هر کسی کند ادراک

بیت ۸ چه چشمی می‌تواند تو را آن‌گونه که هستی، کاملاً ببیند؟ هر کس تنها به اندازه دانش و فهم خود می‌تواند تو را درک کند.

به چشمِ خَلق، عزیزِ جهان شود حافظ | که بر درِ تو نَهد رویِ مَسکَنَت بر خاک

بیت ۹ حافظ در چشم مردم جهان عزیز و گرامی می‌شود، چرا که روی نیاز و خاکساری خود را بر درگاه تو می‌نهد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

باک ترس، پروا

وصال رسیدن به معشوق، دیدار

هیهات هرگز، محال است، دور باد

حاشاک حاشا، هرگز مباد، پناه بر خدا

گریبان چاک کردن کنایه از بی‌قراری و شدت غم و اندوه، جامه دریدن از شدت غصه

تریاک پادزهر، داروی خنثی‌کننده زهر

فتراک تسمه یا حلقه‌ای که در پشت یا جلوی زین اسب می‌بستند تا شکار یا چیزی را به آن آویزان کنند؛ (مجازاً: بند و بساط همراهی و وفاداری)

مسکنت فقر، بینوایی، نیاز، فروتنی و خاکساری

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تضاد «اگر تو زخم زَنی، بِهْ که دیگری مَرهم / و گر تو زهر دهی، بِهْ که دیگری تریاک»

این آرایه با قرار دادن دو کلمه متضاد مانند «زخم» و «مرهم» و «زهر» و «تریاک» در کنار هم، شدت بیان و عمق معنا را افزایش می‌دهد و بیانگر اوج وفاداری و پذیرش هر چه از دوست رسد است.

کنایه «زمان‌زمان چو گل از غم کُنم گریبان چاک»

عبارت «گریبان چاک کردن» کنایه از پاره کردن جامه از شدت اندوه و بی‌قراری است و به نهایت سوگ و غم اشاره دارد.

تشبیه «چو گل از غم کُنم گریبان چاک»

شاعر بی‌قراری خود و پاره کردن گریبان از غم را به گلی تشبیه کرده است که غنچه‌اش باز می‌شود و برگ‌هایش از هم می‌گشاید.

اغراق «هزار دشمنم اَر می‌کنند قصدِ هلاک»

شاعر برای بیان بی‌باکی خود در پناه دوستی معشوق، تعداد دشمنان را بسیار زیاد (هزار) ذکر کرده که خارج از حد معمول است و برای تأکید بر قدرت دوستی به کار رفته است.

واج‌آرایی «نفَس‌نفَس اگر از باد نَشنوم بویش»

تکرار واج‌های «ن» و «س» در این مصرع باعث ایجاد موسیقی درونی و افزایش زیبایی کلام شده است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۳,۶۰۷

ابجد وسیط ۲,۱۳۷

ابجد صغیر ۱,۵۰۴

تعداد حروف ۴۴۲

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۹۹

غزل بعدی غزل شماره ۳۰۱

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ