غزل شماره ۶۴ حافظ: اگر چه عرض هنر پیشِ یار بی‌ادبی‌ست + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۶۴ حافظ
اگر چه عرض هنر پیشِ یار بی‌ادبی‌ست
❖
زبان خموش، ولیکن دهان پُر از عربی‌ست
پری نهفته رخ و دیو در کرشمهٔ حُسن
❖
بسوخت دیده ز حیرت که این چه بوالعجبی‌ست
در این چمن گلِ بی خار کس نچید، آری
❖
چراغِ مصطفوی با شرارِ بولَهَبی‌ست
سبب مپرس که چرخ از چه سِفله‌پرور شد
❖
که کام‌بخشی او را بهانه بی‌سببی‌ست
به نیم جو نخرم طاقِ خانقاه و رِباط
❖
مرا که مَصطَبه ایوان و پای خُم طَنَبی‌ست
جمالِ دختر رَز، نورِ چشمِ ماست مگر
❖
که در نقابِ زُجاجی و پردهٔ عِنَبی‌ست
هزار عقل و ادب داشتم من ای خواجه
❖
کنون که مستِ خرابم، صلاح بی‌ادبی‌ست
بیار می که چو حافظ هزارم استظهار
❖
به گریهٔ سحری و نیازِ نیم‌شبی‌ست
✨ نتیجه فال غزل ۶۴ حافظ
اگر از قدرناشناسی دیگران یا پیشرفت افراد نالایق دلگیری، بدان که خصلت این جهان آمیختگی خیر و شر است. از ریا و قضاوت خلق دوری کن و دل به مادیات مبند. پشت‌گرمی حقیقی تو خلوت با پروردگار و دعای خالصانه است؛ با توکل و آرامش به مسیرت ادامه بده که پاداش صبرت را خواهی گرفت.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل تصویری از انتقاد حافظ به اوضاع ناعادلانه روزگار و سفله‌پروری فلک است که در آن شایستگان به گوشه‌ای رانده شده و اهل فریب جلوه‌گری می‌کنند. حافظ با رد ادعاها و ظواهر خانقاهی، بر این نکته تأکید می‌ورزد که رسیدن به گل حضور نیازمند تحمل خارهای مسیر است و تنها پناهگاه حقیقی و آرامش‌بخش انسان در تلاطم این جهان، باده محبت الهی و مناجات سحرگاهی است.
معنی بیت به بیت غزل
اگر چه عرض هنر پیشِ یار بی‌ادبی‌ست | زبان خموش، ولیکن دهان پُر از عربی‌ست
بیت ۱
اگرچه خودنمایی و نشان دادن فضل و هنر در حضور معشوق دور از ادب است، اما با اینکه زبانم را بسته نگاه داشته‌ام، سینه‌ام سرشار از سخنان فصیح و گویاست.
پری نهفته رخ و دیو در کرشمهٔ حُسن | بسوخت دیده ز حیرت که این چه بوالعجبی‌ست
بیت ۲
زیبارویان و صاحبان کمال چهره پوشانده‌اند و زشت‌خویان و فرومایگان به جلوه‌گری و ناز نشسته‌اند؛ چشمم از شگفتیِ این روزگار وارونه سوخت.
در این چمن گلِ بی خار کس نچید، آری | چراغِ مصطفوی با شرارِ بولَهَبی‌ست
بیت ۳
در بوستان این جهان هیچ‌کس گلی بی‌خار به دست نیاورد؛ آری، همواره نور هدایت محمدی در کنار آتش عداوت و کینه ابولهب‌ها همراه بوده است.
سبب مپرس که چرخ از چه سِفله‌پرور شد | که کام‌بخشی او را بهانه بی‌سببی‌ست
بیت ۴
علت و منطق نجو که چرا گردش روزگار فرومایگان را می‌نوازد؛ زیرا بخشش و توجه این فلک، بر هیچ قاعده و دلیلی استوار نیست.
به نیم جو نخرم طاقِ خانقاه و رِباط | مرا که مَصطَبه ایوان و پای خُم طَنَبی‌ست
بیت ۵
من که سکوی میخانه ایوان من و پای خم شراب تالار شاه‌نشین من است، بارگاه بلند صوفیان ریاکار را به نیم دانه جو هم ارزش نمی‌نهم.
جمالِ دختر رَز، نورِ چشمِ ماست مگر | که در نقابِ زُجاجی و پردهٔ عِنَبی‌ست
بیت ۶
گویی زیبایی شراب، بینایی و نور چشم ماست؛ زیرا همانند ساختار چشم (زجاجیه و عنبیه)، در شیشه بلورین و پوسته شفاف انگور پنهان است.
هزار عقل و ادب داشتم من ای خواجه | کنون که مستِ خرابم، صلاح بی‌ادبی‌ست
بیت ۷
ای بزرگ، پیش از این پایبند عقل و آداب ظاهری بودم؛ اما حال که از باده عشق سرمست و بی‌خودم، رهایی از این قیود را مصلحت خود می‌دانم.
بیار می که چو حافظ هزارم استظهار | به گریهٔ سحری و نیازِ نیم‌شبی‌ست
بیت ۸
شراب بیاور که من نیز مانند حافظ، هزاران امید و پشت‌گرمی به اشک‌های سحرگاهی و راز و نیازهای شبانه با خداوند دارم.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
بوالعجبی
شگفتی، امر عجیب و باورنکردنی
سفله‌پرور
پروراننده و ارتقادهنده افراد پست و فرومایه
رباط
کاروانسرا، خانقاه و محل اقامت صوفیان
مصطبه
سکو، نشیمنگاه بلند، کنایه از میخانه
طنبی
اتاق بزرگ، شاه‌نشین و تالار مجلل
دختر رز
کنایه از شراب انگوری
استظهار
پشت‌گرمی، تکیه‌گاه، امیدواری
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«پری نهفته رخ و دیو در کرشمهٔ حسن»
تقابل و تضاد معنایی میان «پری» (نماد زیبایی و پاکی) و «دیو» (نماد زشتی و پلیدی).
تلمیح
«چراغِ مصطفوی با شرارِ بولَهَبی‌ست»
اشاره به ماجرای تاریخی پیامبر اکرم (ص) و کینه‌توزی‌ها و دشمنی‌های عمویش ابولهب.
ایهام تناسب
«جمالِ دختر رَز، نورِ چشمِ ماست مگر / که در نقابِ زُجاجی و پردهٔ عِنَبی‌ست»
واژگان زجاجی و عنبی در معنای نخست به شیشه و انگور اشاره دارند و در معنای دوم با نور چشم و اصطلاحات پزشکیِ زجاجیه و عنبیه تناسب دارند.
کنایه
«به نیم جو نخرم»
کنایه از بی‌ارزش دانستن و کمترین بهایی قائل نشدن برای چیزی.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۴,۱۰۰
ابجد وسیط
۱,۸۸۶
ابجد صغیر
۱,۳۴۹
تعداد حروف
۴۰۶
نظرات
ارسال یک نظر