غزل شماره ۳۸ حافظ: بی مِهرِ رُخَت روزِ مرا نور نماندست + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۳۸ حافظ

بی مِهرِ رُخَت روزِ مرا نور نماندست

❖

وز عمر، مرا جز شبِ دیجور نماندست

هنگامِ وداعِ تو ز بس گریه که کردم

❖

دور از رخِ تو، چشمِ مرا نور نماندست

می‌رفت خیالِ تو ز چشمِ من و می‌گفت

❖

هیهات از این گوشه که معمور نماندست

وصلِ تو اَجَل را ز سرم دور همی‌داشت

❖

از دولتِ هجرِ تو کنون دور نماندست

نزدیک شد آن دم که رقیب تو بگوید

❖

دور از رُخَت این خستهٔ رنجور نماندست

صبر است مرا چارهٔ هجرانِ تو لیکن

❖

چون صبر توان کرد که مقدور نماندست؟

در هِجرِ تو گر چشمِ مرا آبِ روان است

❖

گو خونِ جگر ریز که معذور نماندست

حافظ، ز غم از گریه نپرداخت به خنده

❖

ماتم زده را داعیهٔ سور نماندست

✨ نتیجه فال غزل ۳۸ حافظ

این فال نشان‌دهنده روزگار سخت فراق، دل‌تنگی و اندوه عمیق است. با این حال، به شما یادآور می‌شود که تحمل سختی‌ها نیاز به صبر و استقامت دارد. ناامید نباشید و بدانید که پشت این شب تاریک هجران، امید به روزهای روشن و بهبودی حال دل وجود دارد.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از سوزناک‌ترین و غم‌انگیزترین سروده‌های حافظ است که در توصیف درد و رنج طاقت‌فرسای دوری از معشوق سروده شده است. شاعر با زبانی حزین از تاریکی روزگار بی‌مهری یار، ناتوانی در صبر کردن، و ماتم‌زدگی خود سخن می‌گوید و تمامی ابعاد زندگی‌اش را تحت‌الشعاع فراق می‌بیند.

معنی بیت به بیت غزل

بی مِهرِ رُخَت روزِ مرا نور نماندست | وز عمر، مرا جز شبِ دیجور نماندست

بیت ۱ بدون عشق و درخشش چهره‌ات، روز روشن من بی‌نور شده و از عمرم چیزی جز شب تاریک و طولانی باقی نمانده است.

هنگامِ وداعِ تو ز بس گریه که کردم | دور از رخِ تو، چشمِ مرا نور نماندست

بیت ۲ هنگام خداحافظی با تو، آن‌قدر گریستم که در فراق رویت، سوی دیدگانم از دست رفت.

می‌رفت خیالِ تو ز چشمِ من و می‌گفت | هیهات از این گوشه که معمور نماندست

بیت ۳ تصویر خیال تو از چشمانم دور می‌شد و با حسرت می‌گفت که ای دریغ از این جایگاه (چشم من) که دیگر آباد و پرنور نیست.

وصلِ تو اَجَل را ز سرم دور همی‌داشت | از دولتِ هجرِ تو کنون دور نماندست

بیت ۴ دیدار و وصال تو مرگ را از من دور می‌کرد، اما اکنون به برکت دوری از تو، مرگ دیگر از من دور نیست و به جانم نزدیک شده است.

نزدیک شد آن دم که رقیب تو بگوید | دور از رُخَت این خستهٔ رنجور نماندست

بیت ۵ دیگر نزدیک است که رقیب و نگهبان تو خبر دهد که در فراق روی تو، این عاشق خسته و رنجور دیگر زنده نمانده است.

صبر است مرا چارهٔ هجرانِ تو لیکن | چون صبر توان کرد که مقدور نماندست؟

بیت ۶ چاره درد فراق تو شکیبایی است، اما چگونه می‌توان صبر کرد در حالی که دیگر توان و طاقت شکیبایی برایم باقی نمانده است؟

در هِجرِ تو گر چشمِ مرا آبِ روان است | گو خونِ جگر ریز که معذور نماندست

بیت ۷ اگر در دوری تو از چشمانم اشک جاری است، جای تعجب نیست؛ بلکه بگذار خون جگر نیز بریزد چرا که دیگر عذر و بهانه‌ای برای آرامش نمانده است.

حافظ، ز غم از گریه نپرداخت به خنده | ماتم زده را داعیهٔ سور نماندست

بیت ۸ ای حافظ، از شدت غم و اندوه چنان گریستی که فرصتی برای خنده نیافتی؛ انسان سوگوار و ماتم‌زده دیگر هیچ انگیزه و تمایلی برای برگزاری جشن و شادی ندارد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

مِهر در اینجا به معنای خورشید و همچنین کنایه از عشق و محبت است.

دیجور بسیار تاریک، شب ظلمانی.

معمور آباد، دایر و پررونق.

اجل مرگ، پایان زندگی.

داعیه خواهش، میل، انگیزه و ادعا.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تضاد «روز و شب (بی مِهرِ رُخَت روزِ مرا نور نماندست / وز عمر، مرا جز شبِ دیجور نماندست)»

آوردن دو واژه با معنای متضاد برای برجسته‌سازی تاریکی هجران در برابر روشنایی وصال.

تشخیص «می‌رفت خیالِ تو ز چشمِ من و می‌گفت»

نسبت دادن صفت گفتن (انسان‌گونه) به «خیال» یا تصویر ذهنی معشوق.

مبالغه «دور از رخِ تو، چشمِ مرا نور نماندست»

بزرگ‌نمایی در شدت گریه و از بین رفتن کامل سوی چشم به دلیل دوری معشوق.

ایهام «دور از رُخَت»

دارای دو معنی: ۱. دعای خیر (چشم بد از روی تو دور باد) ۲. در فراق و دوری از روی تو.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۷,۰۱۳

ابجد وسیط ۱,۸۳۵

ابجد صغیر ۱,۴۷۲

تعداد حروف ۳۹۸

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۳۷

غزل بعدی غزل شماره ۳۹

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ