غزل شماره ۲۵۰ حافظ: روی بِنْمای و وجودِ خودم از یاد ببَر + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۵۰ حافظ
روی بِنْمای و وجودِ خودم از یاد ببَر
❖
خَرمنِ سوختگان را همه گو باد ببَر
ما چو دادیم دل و دیده به طوفانِ بلا
❖
گو «بیا سیلِ غم و خانه ز بنیاد بِبَر»
زلفِ چون عَنبَرِ خامَش که ببوید؟ هیهات
❖
ای دلِ خام‌طمع! این سخن از یاد بِبَر
سینه گو «شعلهٔ آتشکدهٔ فارس بِکُش»
❖
دیده گو «آبِ رخِ دجلهٔ بغداد بِبَر»
دولتِ پیرِ مُغان باد که باقی سهل است
❖
دیگری گو «برو و نامِ من از یاد بِبَر»
سعی‌نابرده در این راه به جایی نرسی
❖
مزد اگر می‌طلبی، طاعتِ استاد بِبَر
روز مرگم نفسی وعدهٔ دیدار بده
❖
وآن گَهَم تا به لَحَد فارغ و آزاد بِبَر
دوش می‌گفت «به مژگانِ درازت بِکُشم»
❖
یا رب از خاطرش اندیشهٔ بیداد بِبَر
حافظ اندیشه کن از نازکیِ خاطرِ یار
❖
برو از دَرگَهَش این ناله و فریاد بِبَر
✨ نتیجه فال غزل ۲۵۰ حافظ
این غزل نشان‌دهنده عشق عمیق، تسلیم در برابر سرنوشت و نیاز به راهنمایی است. فال شما می‌گوید برای رسیدن به مقصود باید سختی‌ها را به جان خرید، با تلاش و پیروی از بزرگان پیش رفت و از طمع‌های بیجا پرهیز کرد. صبر و تحمل پیشه کنید تا به آرامش و وصال دلخواه برسید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل لسان‌الغیب بیانیه‌ای است در باب تسلیم مطلق عاشق در برابر معشوق ازلی و پذیرش سختی‌های مسیر عشق. حافظ از تمنای دیدار رخسار یار، بی‌اعتنایی به حوادث روزگار و رنج فراق سخن می‌گوید. او تأکید می‌کند که رسیدن به منزل مقصود نیازمند تلاش مستمر، پیروی از پیر راهنما و رعایت لطافت طبع معشوق است و در پایان با نگاهی متعالی، مرگ را نیز پلکان رسیدن به وعده دیدار می‌داند.
معنی بیت به بیت غزل
روی بِنْمای و وجودِ خودم از یاد ببَر | خَرمنِ سوختگان را همه گو باد ببَر
بیت ۱
ای معشوق، رخسار خود را نمایان کن تا در برابر زیبایی‌ات هستی خودم را فراموش کنم و بگذار خاکستر وجود عاشقان سوخته‌دل را باد با خود ببرد.
ما چو دادیم دل و دیده به طوفانِ بلا | گو «بیا سیلِ غم و خانه ز بنیاد بِبَر»
بیت ۲
از آنجا که ما دل و چشم خود را تسلیم طوفان حوادث و سختی‌های عشق کرده‌ایم، دیگر باکی نیست؛ بگذار سیلاب غم بیاید و هستی‌مان را از بیخ و بن ویران کند.
زلفِ چون عَنبَرِ خامَش که ببوید؟ هیهات | ای دلِ خام‌طمع! این سخن از یاد بِبَر
بیت ۳
چه کسی می‌تواند به زلف خوشبوی و خالص او دست یابد و آن را ببوید؟ هرگز! ای دل ساده‌لوح و طمع‌کار، این آرزوی محال را از سر بیرون کن.
سینه گو «شعلهٔ آتشکدهٔ فارس بِکُش» | دیده گو «آبِ رخِ دجلهٔ بغداد بِبَر»
بیت ۴
به سینه بگو با آتش آه و سوز درون، شعله آتشکده فارس را خاموش کند و به چشم بگو با اشک فراوان، آبروی رودخانه دجله بغداد را ببرد و کم‌رنگ سازد.
دولتِ پیرِ مُغان باد که باقی سهل است | دیگری گو «برو و نامِ من از یاد بِبَر»
بیت ۵
پایداری و بزرگی پیر مغان (مرشد و راهنمای راستین) برقرار باد که سایر امور ناچیز و آسان است؛ به دیگران بگو بروند و نام مرا نیز فراموش کنند.
سعی‌نابرده در این راه به جایی نرسی | مزد اگر می‌طلبی، طاعتِ استاد بِبَر
بیت ۶
بدون تلاش و کوشش در مسیر عشق و معرفت به مقصودی نخواهی رسید؛ اگر به دنبال پاداش و کامیابی هستی، باید از دستورات استاد و راهنما پیروی کنی.
روز مرگم نفسی وعدهٔ دیدار بده | وآن گَهَم تا به لَحَد فارغ و آزاد بِبَر
بیت ۷
در روز وفاتم، برای لحظه‌ای به من وعده دیدار بده و پس از آن، با دلی آسوده و رها از تعلقات دنیوی، مرا به گورستان ببر.
دوش می‌گفت «به مژگانِ درازت بِکُشم» | یا رب از خاطرش اندیشهٔ بیداد بِبَر
بیت ۸
دیشب معشوق می‌گفت که تو را با مژگان بلندت خواهم کشت؛ پروردگارا، فکر ستم و آزار را از خاطر او دور ساز.
حافظ اندیشه کن از نازکیِ خاطرِ یار | برو از دَرگَهَش این ناله و فریاد بِبَر
بیت ۹
ای حافظ، مراقب لطافت طبع و زودرنجی یار باش و از آستان او دور شو و این ناله و شیوه فریادزدن را با خود ببر.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
عنبر خام
عنبر ناب و خالص که با مواد دیگر مخلوط نشده باشد.
هیهات
به دور است، هرگز، ابداً و نشان‌دهنده محال بودنِ یک امر.
خام‌طمع
کسی که آرزوهای بیجا و توقعات دست‌نیافتنی در سر دارد.
پیر مغان
در اصطلاح عرفانی، پیر و مرشد کامل، راهنمای روشن‌بین و مرشد راه حق.
لحد
گور، آرامگاه و شکافی که در پهلو یا کف قبر برای دفن میت حفر می‌کنند.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«شعلهٔ آتشکدهٔ فارس / آبِ رخِ دجلهٔ بغداد»
استفاده از عناصر متضاد آتش و آب برای بازتاب شدت سوز دل و گریه چشم.
مبالغه
«دیده گو «آبِ رخِ دجلهٔ بغداد بِبَر»»
بزرگ‌نمایی در میزان اشک چشم عاشق به اندازه‌ای که آبروی رودخانه بزرگ دجله را ببرد.
ایهام
«پیر مغان»
اشاره به بزرگ زرتشتیان یا در معنی عرفانی، مرشد کامل و راهنمای طریقت.
تناسب
«دل و دیده به طوفان بلا / سیل غم و خانه ز بنیاد ببر»
واژگان طوفان، بلا، سیل و خانه با یکدیگر تناسب و مراعات نظیر دارند.
تشخیص
«گو بیا سیلِ غم و خانه ز بنیاد بِبَر»
دادن ویژگی انسانی (شنیدن و انجام فرمان) به سیل غم.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۰,۹۹۸
ابجد وسیط
۲,۰۷۸
ابجد صغیر
۱,۴۵۱
تعداد حروف
۴۴۴
نظرات
ارسال یک نظر