غزل شماره ۴۰۱ حافظ: چون شوم خاک رهش دامن بیفشاند ز من + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۴۰۱ حافظ

چون شوم خاک رهش دامن بیفشاند ز من

❖

ور بگویم دل بگردان رو بگرداند ز من

روی رنگین را به هر کس می‌نماید همچو گل

❖

ور بگویم بازپوشان بازپوشاند ز من

چشم خود را گفتم آخر یک نظر سیرش ببین

❖

گفت می‌خواهی مگر تا جوی خون راند ز من؟

او به خونم تشنه و من بر لبش تا چون شود

❖

کام بستانم از او یا داد بستاند ز من

گر چو فرهادم به تلخی جان برآید باک نیست

❖

بس حکایت‌های شیرین باز می‌ماند ز من

گر چو شمعش پیش میرم بر غمم خندان شود

❖

ور برنجم خاطر نازک برنجاند ز من

دوستان جان داده‌ام بهر دهانش بنگرید

❖

کو به چیزی مختصر چون باز می‌ماند ز من

صبر کن حافظ که گر زین دست باشد درس غم

❖

عشق در هر گوشه‌ای افسانه‌ای خواند ز من

✨ نتیجه فال غزل ۴۰۱ حافظ

ای صاحب فال، در راه مقصود خود با بی‌اعتنایی و مشکلات روبرو هستید. معشوق یا هدف شما، به سادگی به دست نمی‌آید و شاید حتی از رنج شما شاد شود. اما ناامید نباشید؛ صبر پیشه کنید که حکایت عشق و تلاش شما جاودانه خواهد شد و در نهایت، داستان شما سرمشق دیگران خواهد گشت. رنج‌های امروز، شیرینی ماندگاری به بار می‌آورند.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل تصویری پرکشش از عشق ناکام و پرشور حافظ را به نمایش می‌گذارد. شاعر به بی‌اع‌تنایی بی‌حد معشوق و زیبایی فریبنده‌اش که نصیب همگان است، اشاره می‌کند. او از رنج عمیق خود در این عشق می‌گوید، تا آنجا که چشمش از مشاهده معشوق، جوی خون می‌راند. با این حال، شاعر با الهام از داستان فرهاد، مرگ در راه عشق را باکی نمی‌داند، چرا که معتقد است از چنین عشقی حکایت‌های شیرینی باقی خواهد ماند. غزل به تناقضات رفتاری معشوق، از خندان شدن بر غم عاشق تا رنجاندن دل نازکش، می‌پردازد و در نهایت حافظ را به صبر فرامی‌خواند، چرا که این رنج‌ها به افسانه‌ای ابدی بدل خواهند شد.

معنی بیت به بیت غزل

چون شوم خاک رهش دامن بیفشاند ز من | ور بگویم دل بگردان رو بگرداند ز من

بیت ۱ اگر به نهایت فروتنی و پستی برسم و خاک راه او شوم، او دامنش را (به نشانه دوری و بی‌اعتنایی) از من می‌تکاند. و اگر از او بخواهم که دلش را از من برگرداند، (او نیز) از من روی برمی‌گرداند (و اعتنایی نمی‌کند).

روی رنگین را به هر کس می‌نماید همچو گل | ور بگویم بازپوشان بازپوشاند ز من

بیت ۲ او چهره زیبای خود را همچون گل به همه نشان می‌دهد. و اگر از او بخواهم که خود را (از دیگران) بپوشاند، (تنها) از من می‌پوشاند (و برای دیگران جلوه‌گری می‌کند).

چشم خود را گفتم آخر یک نظر سیرش ببین | گفت می‌خواهی مگر تا جوی خون راند ز من؟

بیت ۳ به چشم خود گفتم که برای یک بار هم که شده، او را کاملاً و سیر تماشا کن. چشم در پاسخ گفت: مگر می‌خواهی که آنقدر گریه کنم تا از من جوی خون جاری شود؟

او به خونم تشنه و من بر لبش تا چون شود | کام بستانم از او یا داد بستاند ز من

بیت ۴ او (معشوق) آرزوی مرگ مرا دارد و من (عاشق) آرزومند لبان او هستم. تا ببینیم عاقبت چه پیش می‌آید؛ آیا من به مراد دلم می‌رسم و از او کام می‌گیرم یا او داد خود را از من می‌گیرد (و مرا آزار می‌دهد)؟

گر چو فرهادم به تلخی جان برآید باک نیست | بس حکایت‌های شیرین باز می‌ماند ز من

بیت ۵ اگر مانند فرهاد که در راه عشق شیرین، به تلخی جان سپرد، من نیز جان خود را فدا کنم، باکی نیست. زیرا پس از من حکایت‌های شیرین و دل‌انگیزی از عشقم باقی خواهد ماند.

گر چو شمعش پیش میرم بر غمم خندان شود | ور برنجم خاطر نازک برنجاند ز من

بیت ۶ اگر مانند شمعی که در برابر او (در راه عشقش) بسوزم و بمیرم، او بر غم من می‌خندد (شاد می‌شود). اما اگر من از او رنجیده خاطر شوم، او (به خاطر نازکی طبع خود) دل نازکش را از من می‌رنجاند.

دوستان جان داده‌ام بهر دهانش بنگرید | کو به چیزی مختصر چون باز می‌ماند ز من

بیت ۷ ای دوستان، من برای (بوسه‌ای از) دهان او جان خود را فدا کرده‌ام، بنگرید که او چگونه به خاطر یک چیز مختصر و ناچیز (مانند دهان کوچک خود یا جان بی‌ارزش عاشق در نظر او) از من دریغ می‌کند/دور می‌ماند.

صبر کن حافظ که گر زین دست باشد درس غم | عشق در هر گوشه‌ای افسانه‌ای خواند ز من

بیت ۸ ای حافظ، صبر پیشه کن، چرا که اگر درس غم (و رنج‌های عشق) به این شیوه باشد، عشق در هر گوشه‌ای از جهان داستانی (جاودانه) از من روایت خواهد کرد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

دامن بیفشاند کنایه از دوری گزیدن، بی‌اعتنایی کردن و روی برگرداندن.

روی رنگین چهره زیبا، شاداب و باطراوت.

جوی خون راند کنایه از بسیار گریستن و اشک خونین باریدن.

کام بستانم به مراد دل برسم، به خواسته‌ام دست یابم، بهره ببرم.

داد بستاند انتقام بگیرد، به آزار و اذیت کسی بپردازد، حق خود را از کسی بگیرد (در اینجا با مفهوم آزار رساندن به عاشق).

چیزی مختصر در این بیت ایهام دارد به دهان کوچک و لطیف معشوق و نیز به جان عاشق که در نظر معشوق ناچیز است.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشخیص «چشم خود را گفتم آخر یک نظر سیرش ببین / گفت می‌خواهی مگر تا جوی خون راند ز من؟»

شاعر به چشم خود مانند یک انسان خطاب می‌کند و چشم نیز مانند یک شخص پاسخ می‌دهد و احساسات انسانی (گریه) را ابراز می‌کند.

تلمیح «گر چو فرهادم به تلخی جان برآید باک نیست»

اشاره به داستان مشهور شیرین و فرهاد و مرگ تلخ فرهاد در راه عشق.

ایهام «بس حکایت‌های شیرین باز می‌ماند ز من»

واژه «شیرین» هم به معنی دلنشین و مطلوب است و هم تلمیحی به نام معشوقه فرهاد (شیرین) دارد که با کلمه «فرهاد» تناسب ایجاد می‌کند.

تضاد «گر چو شمعش پیش میرم بر غمم خندان شود»

بین 'میرم' (غم و نابودی) و 'خندان شود' (شادمانی) تضاد معنایی وجود دارد.

کنایه «دامن بیفشاند ز من»

کنایه از روی‌گرداندن، بی‌اعتنایی و دوری گزیدن معشوق.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۵,۵۷۲

ابجد وسیط ۲,۰۱۴

ابجد صغیر ۱,۵۴۳

تعداد حروف ۴۴۵

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۴۰۰

غزل بعدی غزل شماره ۴۰۲

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ