غزل شماره ۳۴۸ حافظ: دیده دریا کُنَم و صبر به صحرا فِکَنَم + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۳۴۸ حافظ
دیده دریا کُنَم و صبر به صحرا فِکَنَم
❖
وَاندر این کار، دلِ خویش به دریا فِکَنَم
از دلِ تنگِ گُنه‌کار برآرم آهی
❖
کآتش اندر گُنهِ آدم و حوا فکنم
مایهٔ خوش‌دلی آن جاست که دلدار آن جاست
❖
می‌کنم جهد که خود را مگر آن جا فکنم
بِگُشا بندِ قَبا ای مَهِ خورشیدکلاه!
❖
تا چو زلفت سَرِ سودا زده در پا فکنم
خورده‌ام تیرِ فلک، باده بده تا سرمست
❖
عُقده در بندِ کَمرتَرکشِ جوزا فکنم
جرعهٔ جام بر این تختِ روان افشانم
❖
غُلغُلِ چنگ در این گنبدِ مینا فکنم
حافظا! تکیه بر ایّام چو سهو است و خطا
❖
من چرا عِشرتِ امروز به فردا فکنم؟
✨ نتیجه فال غزل ۳۴۸ حافظ
نیت شما با کنار گذاشتن ترس و دل به دریا زدن محقق می‌شود. غم و رنج گذشته را رها کنید و بی‌قراری را با عمل شجاعانه جایگزین سازید. خوشبختی در رسیدن به مقصود است؛ پس دست بجنبانید و قدر لحظه حال را بدانید و کار امروز را هرگز به فردا نیندازید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل شورانگیز حافظ، سرشار از مضامین شیدایی، شجاعت در عشق و ضرورت غنیمت دانستن دم است. شاعر با رها کردن صبر و به استقبال خطر رفتن، نشان می‌دهد که تنها مایهٔ آرامش، حضور در محضر دلدار است. او با تصاویری خیالی از مبارزه با جور فلک و نوشیدن باده، به بی‌وفایی دنیا و خطای تکیه بر روزگار تأکید کرده و انسان را به زیستن در زمان حال و بهره‌مندی از فرصت امروز فرامی‌خواند.
معنی بیت به بیت غزل
دیده دریا کُنَم و صبر به صحرا فِکَنَم | وَاندر این کار، دلِ خویش به دریا فِکَنَم
بیت ۱
از اشک چشمم دریایی پدید می‌آورم و صبر و شکیبایی را به بیابان می‌اندازم (ترک می‌کنم) و در این مسیر، جسورانه دل به دریا می‌زنم و خطر می‌کنم.
از دلِ تنگِ گُنه‌کار برآرم آهی | کآتش اندر گُنهِ آدم و حوا فکنم
بیت ۲
از عمق دل اندوهگین و عاشقم آهی سوزان برمی‌کشم که حتی سوزش گناه نخستینِ آدم و حوا را نیز بسوزاند و محو کند.
مایهٔ خوش‌دلی آن جاست که دلدار آن جاست | می‌کنم جهد که خود را مگر آن جا فکنم
بیت ۳
سرچشمه شادی و دلخوشی حقیقی تنها جایی است که معشوق حضور دارد؛ تمام تلاشم را می‌کنم تا خود را به کوی وصال او برسانم.
بِگُشا بندِ قَبا ای مَهِ خورشیدکلاه! | تا چو زلفت سَرِ سودا زده در پا فکنم
بیت ۴
ای زیباروی بلندمرتبه و پرشکوه، آغوش بگشا و روی خوش بنما تا من نیز مانند زلف بلندت، سر پرشور و شیدای خود را بر پایت نثار کنم.
خورده‌ام تیرِ فلک، باده بده تا سرمست | عُقده در بندِ کَمرتَرکشِ جوزا فکنم
بیت ۵
از جور و جفای روزگار زخم خورده‌ام؛ باده‌ای به من بنوشان تا با دلیریِ برخاسته از مستی، بند تیردان فلک (صورت فلکی جوزا) را گره بزنم و مانع تیراندازی‌اش شوم.
جرعهٔ جام بر این تختِ روان افشانم | غُلغُلِ چنگ در این گنبدِ مینا فکنم
بیت ۶
به رسم عاشقان و سرمستان، جرعه‌ای از می را بر این زمینِ گردان می‌افشانم و طنین خروش و نوای چنگ را در گنبد نیلگون آسمان می‌اندازم.
حافظا! تکیه بر ایّام چو سهو است و خطا | من چرا عِشرتِ امروز به فردا فکنم؟
بیت ۷
ای حافظ، چون اعتماد به روزگار و بقای عمر خطایی بزرگ است، پس چرا باید شادی و خوشیِ امروز را به امید فردا به تعویق بیندازم؟
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
صبر به صحرا افکندن
ترک شکیبایی کردن، بی‌قراری و سر به بیابان گذاشتن
دل به دریا زدن
به پیشواز خطر رفتن، جسارت ورزیدن و بی‌باک شدن
خورشیدکلاه
دارای تاج یا کلاهی درخشان همچون خورشید؛ کنایه از معشوق والا و شکوهمند
سودازده
عاشق، شوریده، پریشان و مجنون
عُقده
گره، پیچیدگی
تَرکَشِ جوزا
تیردان صورت فلکی جوزا (جبار) که در هیئت تیراندازی بر کمر بسته تصور می‌شود
تخت روان
کره زمین و جهان متحرک
گنبد مینا
آسمان نیلگون و فلک شیشه‌ای
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
کنایه
«دل به دریا فکنم»
کنایه از جسارت به خرج دادن، ریسک‌پذیری و نترسیدن از عواقب کار.
استعاره
«گنبد مینا / تخت روان»
«گنبد مینا» استعاره مصرحه از آسمان و «تخت روان» استعاره مصرحه از زمین متحرک است.
اغراق
«کآتش اندر گنه آدم و حوا فکنم»
بزرگ‌نمایی در شدت و حرارتِ آهِ عاشقانه که می‌تواند گناه نخستین انسان را هم بسوزاند.
مراعات نظیر (تناسب)
«تیر، ترکش، بند کمر، جوزا، فلک»
تناسب میان اصطلاحات تیراندازی، صور فلکی و نجوم.
تضاد
«دریا و صحرا / امروز و فردا / ماه و خورشید»
به‌کارگیری واژگان با مفاهیم متقابل که زیبایی و تقابل تصویری ایجاد کرده‌اند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۷,۷۴۰
ابجد وسیط
۱,۶۱۶
ابجد صغیر
۱,۱۹۹
تعداد حروف
۳۵۰
نظرات
ارسال یک نظر