غزل شماره ۲ حافظ: صلاحِ کار کجا و منِ خراب کجا؟ + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲ حافظ
صلاحِ کار کجا و منِ خراب کجا؟
❖
ببین تفاوتِ رَه کز کجاست تا به کجا
دلم ز صومعه بگرفت و خِرقِهٔ سالوس
❖
کجاست دِیرِ مُغان و شرابِ ناب کجا؟
چه نسبت است به رِندی صَلاح و تقوا را؟
❖
سماعِ وَعظ کجا نغمهٔ رَباب کجا؟
ز رویِ دوست دلِ دشمنان چه دریابد؟
❖
چراغِ مُرده کجا؟ شمعِ آفتاب کجا؟
چو کُحلِ بینشِ ما خاکِ آستانِ شماست
❖
کجا رَویم بفرما ازین جناب، کجا؟
مَبین به سیبِ زَنَخدان که چاه در راه است
❖
کجا همی رَوی ای دل بدین شتاب کجا؟
بِشُد! که یادِ خوشش باد روزگارِ وصال
❖
خود آن کِرِشمه کجا رفت و آن عِتاب کجا؟
قرار و خواب ز حافظ طمع مدار ای دوست
❖
قرار چیست صبوری کدام و خواب کجا؟
✨ نتیجه فال غزل ۲ حافظ
نیت شما نشان از دگرگونی درونی و بیزاری از دورویی دارد. از تعجیل و ظاهربینی بپرهیزید، چرا که در پس هر خوشی خطراتی نهفته است. اگر در راه خود صادق و استوار باشید و از ریاکاری فاصله بگیرید، به آرامش قلبی و روشنایی خواهید رسید. صبوری پیشه کنید.
خلاصه و مفهوم غزل
غزل شماره ۲ دیوان حافظ بیانی است استوار از تقابل مکتب رندی و عشق با زهد ریایی و مصلحت‌اندیشی دنیوی. حافظ با نفی تظاهر، خرقه سالوس و وعظ‌های بی‌اثر، پناه بردن به خلوص پیر مغان و جلوه روی دوست را راه رستگاری می‌داند. او هشدار می‌دهد که در راه عشق نباید شتاب‌زده بود و به ظاهر زیبای امور فریفته شد، زیرا راه پرخطر است و عاشق حقیقی از خواب و قرار تهی می‌گردد.
معنی بیت به بیت غزل
صلاحِ کار کجا و منِ خراب کجا؟ | ببین تفاوتِ رَه کز کجاست تا به کجا
بیت ۱
مصلحت‌اندیشی و درست‌کاری کجا و منِ مست و سرگشته کجا؟ بنگر که تفاوت راه و فاصله میان شیوه زندگی من و اهل مصلحت چقدر زیاد است.
دلم ز صومعه بگرفت و خِرقِهٔ سالوس | کجاست دِیرِ مُغان و شرابِ ناب کجا؟
بیت ۲
دلم از عبادتگاه زاهدان ریاکار و لباس تزویر و فریبشان به تنگ آمد؛ جایگاه پیر مغان و باده پاک و بی‌غش کجاست تا بدان‌جا پناه ببرم؟
چه نسبت است به رِندی صَلاح و تقوا را؟ | سماعِ وَعظ کجا نغمهٔ رَباب کجا؟
بیت ۳
آزادگی و رندی هیچ نسبتی با مصلحت‌اندیشی و پارسایی ظاهردارانه ندارد؛ شنیدن پند و نصیحت خشک کجا و نوای دل‌انگیز ساز رباب کجا؟
ز رویِ دوست دلِ دشمنان چه دریابد؟ | چراغِ مُرده کجا؟ شمعِ آفتاب کجا؟
بیت ۴
دل تاریک و بی‌خبر بدخواهان از جلوه رخسار یار چه می‌فهمد؟ دل خاموش آنان کجا و روشنایی خورشید تابان رخسار دوست کجا؟
چو کُحلِ بینشِ ما خاکِ آستانِ شماست | کجا رَویم بفرما ازین جناب، کجا؟
بیت ۵
وقتی سرمه روشنایی و بینایی چشم ما خاک درگاه شماست، خودت بگو که از این آستان بلندمرتبه به کجا پناه ببریم؟
مَبین به سیبِ زَنَخدان که چاه در راه است | کجا همی رَوی ای دل بدین شتاب کجا؟
بیت ۶
ای دل، تنها به زیبایی برآمدگی چانه یار منگر، چرا که چاهی خطرناک در این راه است؛ با این عجله و بی‌احتیاطی به کجا می‌روی؟
بِشُد! که یادِ خوشش باد روزگارِ وصال | خود آن کِرِشمه کجا رفت و آن عِتاب کجا؟
بیت ۷
روزگار خوش وصال گذشت، یادش به خیر و نیکی باد! آن ناز و غمزه‌های دلبرانه و آن سرزنش‌های شیرین معشوق چه شد و کجا رفت؟
قرار و خواب ز حافظ طمع مدار ای دوست | قرار چیست صبوری کدام و خواب کجا؟
بیت ۸
ای دوست، از حافظِ عاشق انتظار آرامش و خواب نداشته باش؛ عاشق شیدا را با آرام و صبوری و خواب خوش چه کار؟
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
سالوس
ریاکاری، تزویر، فریب و چاپلوسی
دیر مغان
عبادتگاه زرتشتیان؛ در اصطلاح عرفانی نماد جایگاه صفا، راستی و رهایی از ریا
سماع
شنیدن و گوش فرا دادن؛ در اصطلاح اهل تصوف به رقص و وجد عارفانه همراه با موسیقی نیز گویند
رباب
نوعی ساز زهی با نوایی بم و دل‌انگیز
کُحل
سرمه که مایه روشنی چشم می‌دانستند
سیب زنخدان
برآمدگی و گِردی چانه معشوق که به سیب تشبیه شده است
عِتاب
سرزنش، خشم و تندخویی معشوق همراه با ناز
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
استفهام انکاری
«صلاحِ کار کجا و منِ خراب کجا؟»
شاعر با طرح پرسش، بر ناممکن بودن و عدم تناسب میان دو پدیده تأکید می‌کند.
استعاره
«چراغِ مُرده / شمعِ آفتاب»
چراغ مرده استعاره از دل تاریک دشمنان و شمع آفتاب استعاره از رخسار درخشان معشوق است.
ایهام و تناسب
«مَبین به سیبِ زَنَخدان که چاه در راه است»
چاه زنخدان اشاره به گودی چانه و در عین حال چاه و دام خطرناک مسیر عشق است و با سیب تناسب تصویری دارد.
تضاد
«کرشمه و عتاب / دوست و دشمنان»
ناز و دلربایی معشوق در برابر خشم و سرزنش او، و دوست در تقابل با دشمن به کار رفته است.
مراعات نظیر (تناسب)
«سماع، وعظ، نغمه، رباب»
تناسب میان واژگان مرتبط با حوزه موسیقی، شنیدن و سخنوری رعایت شده است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۱,۸۵۲
ابجد وسیط
۱,۶۸۴
ابجد صغیر
۱,۲۴۳
تعداد حروف
۳۸۷
نظرات
ارسال یک نظر