غزل شماره ۱۴۳ حافظ: سال‌ها دل طلبِ جامِ جم از ما می‌کرد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۴۳ حافظ

سال‌ها دل طلبِ جامِ جم از ما می‌کرد

❖

وآنچه خود داشت ز بیگانه تمنّا می‌کرد

گوهری کز صدفِ کون و مکان بیرون است

❖

طلب از گمشدگانِ لبِ دریا می‌کرد

مشکلِ خویش بَرِ پیرِ مُغان بُردم دوش

❖

کاو به تأییدِ نظر حلّ‌ِ معمّا می‌کرد

دیدمش خُرَّم و خندان قدحِ باده به دست

❖

واندر آن آینه صد گونه تماشا می‌کرد

گفتم این جامِ جهان‌بین به تو کِی داد حکیم؟

❖

گفت آن روز که این گنبدِ مینا می‌کرد

بی‌دلی در همه‌احوال خدا با او بود

❖

او نمی‌دیدش و از دور خدارا می‌کرد

این‌همه شعبدهٔ خویش که می‌کرد اینجا

❖

سامری پیشِ عصا و یدِ بیضا می‌کرد

گفت آن یار کز او گشت سرِ دار بلند

❖

جُرمش این بود که اسرار هویدا می‌کرد

فیضِ روحُ‌القُدُس ار باز مدد فرماید

❖

دیگران هم بکنند آن‌چه مسیحا می‌کرد

گفتمش سلسلهٔ زلفِ بُتان از پیِ چیست؟

❖

گفت حافظ گله‌ای از دلِ شیدا می‌کرد

✨ نتیجه فال غزل ۱۴۳ حافظ

پاسخ پرسش‌ها و گره‌گشایی کارهای شما در درون خودتان نهفته است. بیهوده در پی تکیه به دیگران یا پیمودن راه‌های بیراهه نباشید. توانایی و استعدادهای درونی خود را باور کنید، از هیاهو و فاش کردن رازها بپرهیزید و با آرامش و توکل به هدایت درونی و بزرگان تکیه کنید تا به مقصد برسید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل از والاترین سروده‌های عرفانی حافظ است که پیام بنیادین آن خودشناسی، بازگشت به خویشتن و کشف حقیقت از درون است. حافظ با تمثیل جام جم، انسان را به گوهر ملکوتی باطن خود ارجاع می‌دهد و غفلت بشر از اتصال دائمی به حضرت حق را نکوهش می‌کند. غزل با اشاره به پیر مغان، رازدار بودن حلاج و فیض روح‌القدس، بر بصیرت باطنی، رازداری و عشق تاکید می‌ورزد.

معنی بیت به بیت غزل

سال‌ها دل طلبِ جامِ جم از ما می‌کرد | وآنچه خود داشت ز بیگانه تمنّا می‌کرد

بیت ۱ سال‌های دراز، دل حقیقت‌بین از ما جام جهان‌نما را می‌خواست؛ در حالی که آن گوهر معرفت را در باطن خود داشت اما از بیگانگان درخواست می‌کرد.

گوهری کز صدفِ کون و مکان بیرون است | طلب از گمشدگانِ لبِ دریا می‌کرد

بیت ۲ گوهر گرانبهای معرفت و روح الهی را که در ظرف عالم ماده و مکان نمی‌گنجد، از ناآگاهان و گمگشتگان ساحل دریای حقیقت جستجو می‌کرد.

مشکلِ خویش بَرِ پیرِ مُغان بُردم دوش | کاو به تأییدِ نظر حلّ‌ِ معمّا می‌کرد

بیت ۳ دیشب گره کار و مشکل خویش را پیش پیر روشن‌ضمیر بردم؛ چرا که او با نیروی بصیرت و نگاه باطنی، رازهای ناگشوده را حل می‌کرد.

دیدمش خُرَّم و خندان قدحِ باده به دست | واندر آن آینه صد گونه تماشا می‌کرد

بیت ۴ پیر را شادمان و خندان دیدم در حالی که جام می در دست داشت و در آن آیینه حقیقت، صدها جلوه از اسرار آفرینش را تماشا می‌کرد.

گفتم این جامِ جهان‌بین به تو کِی داد حکیم؟ | گفت آن روز که این گنبدِ مینا می‌کرد

بیت ۵ پرسیدم خداوند دانا این جام جهان‌نما (دل عارف و بینش معنوی) را چه وقت به تو عطا فرمود؟ گفت در همان روز ازل که آسمان نیلگون را می‌آفرید.

بی‌دلی در همه‌احوال خدا با او بود | او نمی‌دیدش و از دور خدارا می‌کرد

بیت ۶ انسان عاشقی که در تمام لحظات خداوند همراه و نزدیک او بود، به علت غفلت حضور او را درک نمی‌کرد و از راه دور با فریاد التماس خدا خدا می‌کرد.

این‌همه شعبدهٔ خویش که می‌کرد اینجا | سامری پیشِ عصا و یدِ بیضا می‌کرد

بیت ۷ این همه ترفند و فریب‌کاری که نفس و عقل جزوی به کار می‌بست، مانند نیرنگ‌های سامری در برابر معجزه عصا و دست درخشان موسی بی‌اثر بود.

گفت آن یار کز او گشت سرِ دار بلند | جُرمش این بود که اسرار هویدا می‌کرد

بیت ۸ پیر گفت آن یار گرامی (منصور حلاج) که چوبه دار از شهادت او سرافراز و بلندآوازه شد، گناهش فقط این بود که رازهای نهان الهی را فاش می‌ساخت.

فیضِ روحُ‌القُدُس ار باز مدد فرماید | دیگران هم بکنند آن‌چه مسیحا می‌کرد

بیت ۹ اگر بخشش و عنایت فرشته وحی و روح الهی دوباره یاری رساند، سایر انسان‌ها نیز می‌توانند همانند حضرت عیسی مرده‌دلان را زنده کنند.

گفتمش سلسلهٔ زلفِ بُتان از پیِ چیست؟ | گفت حافظ گله‌ای از دلِ شیدا می‌کرد

بیت ۱۰ به پیر گفتم زنجیر زلف زیبارویان برای چیست؟ گفت برای به بند کشیدن دل‌های بی‌قرار و شیدایی است که حافظ از دست آن شکایت می‌کرد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

جام جم جام جهان‌نما و منسوب به جمشید؛ در اصطلاح عرفانی استعاره از دل حقیقت‌بین و ضمیر عارف

کون و مکان جهان هستی، عالم خلقت و مادیات

گنبد مینا آسمان آبی‌رنگ و فلک مینایی

ید بیضا دست درخشان و سفید؛ معجزه حضرت موسی (ع)

روح‌القدس جبرئیل امین، واسطه فیض و دم مسیحایی الهی

سلسله زنجیر و بند

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «جام جم / قدح باده»

استعاره از دل صاف و حقیقت‌بین انسان کامل و ضمیر عارفانه.

تلمیح «سامری پیش عصا و ید بیضا می‌کرد»

اشاره به داستان قرآنی حضرت موسی (ع) و گوساله‌پرستی و فتنه‌انگیزی سامری.

تلمیح «گفت آن یار کز او گشت سر دار بلند»

اشاره به ماجرای بر دار رفتن حسین بن منصور حلاج به سبب گفتن اناالحق و افشای اسرار.

کنایه «گنبد مینا»

کنایه از آسمان و گنبد گردون.

تضاد «خود و بیگانه»

تقابل میان آنچه در درون خود انسان است و آنچه از دیگران تمنا می‌شود.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۴,۲۲۰

ابجد وسیط ۲,۵۱۰

ابجد صغیر ۱,۶۷۶

تعداد حروف ۵۱۱

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۴۲

غزل بعدی غزل شماره ۱۴۴

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ