غزل شماره ۳۲۳ حافظ: ز دستِ کوتهِ خود زیرِ بارم + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۳۲۳ حافظ

ز دستِ کوتهِ خود زیرِ بارم

❖

که از بالابلندان شرمسارم

مگر زنجیرِ مویی گیردَم دست

❖

وگر نه سر به شیدایی برآرم

ز چشمِ من بپرس اوضاعِ گردون

❖

که شب تا روز اختر می‌شمارم

بدین شکرانه می‌بوسم لبِ جام

❖

که کرد آگه ز رازِ روزگارم

اگر گفتم دعایِ مِی فروشان

❖

چه باشد؟ حقِّ نعمت می‌گزارم

من از بازویِ خود دارم بسی شُکر

❖

«که زورِ مردم آزاری ندارم»

سری دارم چو حافظ مست لیکن

❖

به لطف آن سری امیدوارم

✨ نتیجه فال غزل ۳۲۳ حافظ

این غزل نویدبخش رهایی از گرفتاری‌ها و رسیدن به آرامش است. مشکلات فعلی شما ناشی از کمبودها یا ناتوانی‌های زودگذر است، اما امید به لطف و یاری غیبی (یا اشخاص بلندمرتبه) وجود دارد. شور و اشتیاق درونی شما بسیار زیاد است و باید آن را به درستی هدایت کنید. آگاهی و معرفت از راهی غیرمنتظره به دست می‌آید. شکرگزار باشید که قدرت آزار ندارید و به نیک‌خویی خود افتخار کنید. در نهایت، با وجود هرگونه سرمستی و دغدغه‌ای، لطف الهی شامل حال شماست.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ بیانگر احساس ناتوانی و شرمندگی شاعر در برابر مسائل زندگی و عظمت عشق است. او خود را زیر بار مشکلات می‌بیند و تنها راه رهایی از شیدایی عشق را در گرو وصال یار (که به زنجیر زلفش تشبیه شده) می‌داند. شاعر از بی‌خوابی‌های شبانه و رصد ستارگان سخن می‌گوید که کنایه از انتظار و اندوه اوست و ادعا می‌کند که از این طریق به آگاهی از اوضاع جهان دست یافته است. حافظ جام شراب (نماد معرفت) را ستایش می‌کند که او را از رازهای روزگار آگاه ساخته و برای می‌فروشان (مرشدان راه حقیقت) دعا می‌کند، چرا که حق نعمت را بر خود واجب می‌داند. او از قدرت و اراده خویش شاکر است که آن را در راه مردم‌آزاری به کار نمی‌برد (با تضمینی از سعدی). در نهایت، حافظ با وجود حالت مستی و شوریدگی (چه از باده و چه از عشق الهی)، به لطف و رحمت پروردگار بسیار امیدوار است.

معنی بیت به بیت غزل

ز دستِ کوتهِ خود زیرِ بارم | که از بالابلندان شرمسارم

بیت ۱ من زیر بار مشکلات و ناتوانی‌های خودم هستم و از بزرگان و بلندمرتبگان (چه در کارهای دنیوی و چه در معنوی) احساس شرمندگی می‌کنم.

مگر زنجیرِ مویی گیردَم دست | وگر نه سر به شیدایی برآرم

بیت ۲ تنها راه نجات من این است که زلف یار (که به زنجیر تشبیه شده و مرا اسیر خود کرده) به دستم برسد و مرا آرام کند؛ وگرنه از شدت عشق و اشتیاق، دیوانه و شیدا خواهم شد.

ز چشمِ من بپرس اوضاعِ گردون | که شب تا روز اختر می‌شمارم

بیت ۳ اگر می‌خواهی از اوضاع روزگار و چرخ فلک باخبر شوی، از چشمان من بپرس، چرا که من از شدت بی‌خوابی و انتظار (یا غم و اندوه) شب تا روز به ستاره‌ها خیره شده‌ام (یا اشک‌هایم مانند ستارگان بی‌شمار است).

بدین شکرانه می‌بوسم لبِ جام | که کرد آگه ز رازِ روزگارم

بیت ۴ به شکرانه این که جام شراب (نماد باده معرفت و شادی) مرا از اسرار و حقایق روزگار آگاه کرد، لب جام را می‌بوسم. (یعنی از شراب‌نوشی به معرفت رسیده‌ام).

اگر گفتم دعایِ مِی فروشان | چه باشد؟ حقِّ نعمت می‌گزارم

بیت ۵ اگر می‌پرسی چرا برای می‌فروشان (پیر مغان، مرشدان راه حقیقت) دعا می‌کنم، دلیلش این است که آنها حق بزرگی بر گردن من دارند و من با این کار، حق نعمت و لطفی را که به من کرده‌اند، ادا می‌کنم.

من از بازویِ خود دارم بسی شُکر | «که زورِ مردم آزاری ندارم»

بیت ۶ من بسیار از بازوی توانمند خود (قدرت و اراده‌ام) شکرگزارم که این قدرت را برای آزار رساندن به دیگران به کار نمی‌برم. (این مصراع اشاره به بیت سعدی دارد، اما حافظ با «بازوی خود دارم بسی شکر» بر قدرت در عین عدم آزار تأکید می‌کند).

سری دارم چو حافظ مست لیکن | به لطف آن سری امیدوارم

بیت ۷ من مانند حافظ سرمست و شوریده حال هستم، اما با وجود این مستی و سرمستی (از عشق یا باده)، به لطف و عنایت الهی (یا لطف معشوق ازلی) بسیار امیدوارم.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

دستِ کوته کنایه از ناتوانی، بی‌بضاعتی و کوتاهی دست در انجام کارها

بالابلندان کنایه از بزرگان، افراد قدرتمند و باشکوه، یا معشوقان بلندقامت و زیبا

شیدایی دیوانگی، شوریدگی، جنون عشق

اختر شمردن کنایه از بی‌خوابی کشیدن در شب‌ها، به انتظار چیزی ماندن، یا در غم و اندوه غرق بودن

حقِّ نعمت می‌گزارم شکر نعمت را به جا می‌آورم، وظیفه سپاسگزاری را ادا می‌کنم

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

کنایه «ز دستِ کوتهِ خود زیرِ بارم»

«دست کوته» کنایه از ناتوانی و بی‌بضاعتی است.

تشبیه «مگر زنجیرِ مویی گیردَم دست»

زلف یار به «زنجیر» تشبیه شده است که عاشق را اسیر خود می‌کند و در عین حال او را از شیدایی نجات می‌دهد.

استعاره «می‌بوسم لبِ جام / که کرد آگه ز رازِ روزگارم»

«جام» در اینجا استعاره از باده معرفت و الهام‌بخش است که رازهای هستی را بر شاعر فاش می‌کند، نه صرفاً ظرفی برای نوشیدن شراب.

تضمین ««که زورِ مردم آزاری ندارم»»

حافظ این مصراع را از سعدی (از مثنویات و گلستان او) در شعر خود آورده است.

تناسب (مراعات نظیر) «چشم، گردون، اختر می‌شمارم»

این واژگان با هم ارتباط معنایی و موضوعی دارند و یک فضای نجومی/مشاهده‌ای را تداعی می‌کنند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۰,۴۶۵

ابجد وسیط ۱,۳۷۹

ابجد صغیر ۹۳۵

تعداد حروف ۲۷۶

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۳۲۲

غزل بعدی غزل شماره ۳۲۴

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ