غزل شماره ۲۲۴ حافظ: خوشا دلی که مدام از پِی نظر نرود + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۲۴ حافظ

خوشا دلی که مدام از پِی نظر نرود

❖

به هر دَرَش که بخوانند بی‌خبر نرود

طمع در آن لبِ شیرین نکردَنَم اولی

❖

ولی چگونه مگس از پِی شکر نرود

سوادِ دیدهٔ غمدیده‌ام به اشک مشوی

❖

که نقشِ خالِ توام هرگز از نظر نرود

ز من چو بادِ صبا بویِ خود دریغ مدار

❖

چرا که بی سرِ زلفِ توام به سر نرود

دلا مباش چنین هرزه گَرد و هرجایی

❖

که هیچ کار ز پیشت بدین هنر نرود

مکن به چشمِ حقارت نگاه در منِ مست

❖

که آبرویِ شریعت بدین قَدَر نرود

منِ گدا هوس سروقامتی دارم

❖

که دست در کمرش جز به سیم و زر نرود

تو کز مکارمِ اخلاق عالَمی دگری

❖

وفایِ عهدِ من از خاطرت به در نرود

سیاه نامه‌تر از خود کسی نمی‌بینم

❖

چگونه چون قلمم دودِ دل به سر نرود

به تاجِ هدهدم از رَه مَبَر که بازِ سفید

❖

چو باشه در پِی هر صیدِ مختصر نرود

بیار باده و اول به دستِ حافظ ده

❖

به شرطِ آن که ز مجلس سخن به در نرود

✨ نتیجه فال غزل ۲۲۴ حافظ

این فال نشان‌دهنده لزوم مراقبت از دل و پرهیز از هرزه‌گردی‌های فکری و عاطفی است. طبع بلند داشته باشید و به امور ناچیز دل مبندید. اگرچه راه عشق دشوار و پر از وسوسه است، اما با حفظ اصلت و عزت نفس می‌توانید به مقصود برسید. صبر پیشه کنید و راز دل خود را با نامحرمان در میان نگذارید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از شاهکارهای حافظ در بیان لزوم خویشتن‌داری، عزت نفس و ارادت عاشقانه است. شاعر در ابیات آغازین از لزوم کنترل دل و گرایش اجتناب‌ناپذیر به سوی زیبایی سخن می‌گوید. او از عشق عمیق خود یاد کرده و از ملامت‌گران می‌خواهد که او را به چشم حقارت ننگرند. حافظ با تمثیل‌هایی چون باز سفید و قلم، بر طبع بلند و بلندپروازی خود تأکید می‌کند و در پایان، درخواست باده و رازداری در مجلس انس را مطرح می‌سازد.

معنی بیت به بیت غزل

خوشا دلی که مدام از پِی نظر نرود | به هر دَرَش که بخوانند بی‌خبر نرود

بیت ۱ خوش به حال دلی که پیوسته به دنبال تماشا و نظربازی نمی‌رود و هرجایی که او را دعوت کنند، ناآگاهانه و شتابزده قدم نمی‌گذارد.

طمع در آن لبِ شیرین نکردَنَم اولی | ولی چگونه مگس از پِی شکر نرود

بیت ۲ بهتر این بود که طمع به آن لب شیرین معشوق نمی‌کردم، اما مگر ممکن است مگس به دنبال شکر و شیرینی نرود؟

سوادِ دیدهٔ غمدیده‌ام به اشک مشوی | که نقشِ خالِ توام هرگز از نظر نرود

بیت ۳ سیاهی چشم غمدیده‌ام را با اشک مابشوی و پاک نکن، زیرا تصویر خال رخسار تو همیشه در چشمان من منقوش است و هرگز از برابر دیدگانم محو نمی‌شود.

ز من چو بادِ صبا بویِ خود دریغ مدار | چرا که بی سرِ زلفِ توام به سر نرود

بیت ۴ همانند باد صبا، بوی خوش زلف خود را از من دریغ مکن، چرا که زندگی من بدون داشتن زلف تو سامان نمی‌پذیرد و روزگارم طی نمی‌شود.

دلا مباش چنین هرزه گَرد و هرجایی | که هیچ کار ز پیشت بدین هنر نرود

بیت ۵ ای دل، این‌قدر هرزه‌گرد و هوس‌باز مباش و به هر سویی مرو، زیرا با این بی‌مبالاتی و هنر ناپسند هیچ‌گاه به مقصود خود نخواهی رسید.

مکن به چشمِ حقارت نگاه در منِ مست | که آبرویِ شریعت بدین قَدَر نرود

بیت ۶ به منِ مستِ باده‌نوش با چشم خواری و حقارت منگر، زیرا آبروی دین و شریعت با این مقدار گناه و مستی از بین نمی‌رود.

منِ گدا هوس سروقامتی دارم | که دست در کمرش جز به سیم و زر نرود

بیت ۷ منِ نیازمند هوس دلدادگی به معشوق سروقامتی را در سر دارم که دست یافتن به آغوش و کمر او نیازمند بذل سیم و زر فراوان است و من تهیدستم.

تو کز مکارمِ اخلاق عالَمی دگری | وفایِ عهدِ من از خاطرت به در نرود

بیت ۸ تو که به سبب بزرگواری و کرم اخلاقی، مانند اینکه به جهانی دیگر تعلق داری، امیدوارم وفاداری به عهد مرا هرگز فراموش نکنی.

سیاه نامه‌تر از خود کسی نمی‌بینم | چگونه چون قلمم دودِ دل به سر نرود

بیت ۹ کسی را گناه‌کارتر و سیاه‌نامه‌تر از خودم نمی‌یابم؛ تعجبی ندارد اگر مانند قلم، آه و دود دل من از سوز درون به سرم سرایت کند.

به تاجِ هدهدم از رَه مَبَر که بازِ سفید | چو باشه در پِی هر صیدِ مختصر نرود

بیت ۱۰ مرا با تاج حقیر هدهد فریب مده و از راه به در نکن، چرا که باز سفید و مغرور مانند پرنده شکاری کوچک (باشه) به دنبال هر شکار ناچیزی نمی‌رود.

بیار باده و اول به دستِ حافظ ده | به شرطِ آن که ز مجلس سخن به در نرود

بیت ۱۱ جام باده را بیاور و نخستین پیاله را به حافظ ببخش، به شرط آنکه راز این باده‌نوشی از محدوده این مجلس بیرون نرود و فاش نشود.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

نظر نگاه کردن، نظربازی و لذت بردن از زیبایی

اولی سزاوارتر، بهتر و مقدم‌تر

سواد دیده سیاهی چشم، مردمک چشم و بینایی

باشه پرنده شکاری کوچک‌جثه ای شبیه قرقی

مکارم اخلاق خوی‌ها و صفات نیکو، بزرگواری‌ها

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «ولی چگونه مگس از پِی شکر نرود»

شاعر خود را به مگس و لب معشوق را به شکر تشبیه کرده است.

ایهام «سوادِ دیدهٔ غمدیده‌ام به اشک مشوی»

واژه سواد هم به معنی سیاهی و مردمک چشم است و هم به معنی سواد خواندن و نوشتن.

تضاد «سیاه نامه‌تر از خود کسی نمی‌بینم»

تضاد میان سیاهی نامه اعمال و سفیدی یا پاکی که بر گناه دلالت دارد، یا تضاد مفاهیم درون بیت.

حسن تعلیل «چگونه چون قلمم دودِ دل به سر نرود»

شاعر بیرون آمدن دود و سیاهی از سر قلم را به عنوان دلیلی شاعرانه برای سوختن دل و گناه‌کار بودن خود آورده است.

مراعات نظیر «باز سفید و باشه و صید»

گرد آوردن واژگان مربوط به پرندگان شکاری و صید در یک بیت.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۹,۷۶۲

ابجد وسیط ۲,۵۳۸

ابجد صغیر ۱,۸۳۶

تعداد حروف ۵۳۰

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۲۳

غزل بعدی غزل شماره ۲۲۵

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ