غزل شماره ۴۹۱ حافظ: به چشم کرده‌ام ابرویِ ماه‌سیمایی + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۴۹۱ حافظ

به چشم کرده‌ام ابرویِ ماه‌سیمایی

❖

خیالِ سبزخطی، نقش بسته‌ام جایی

امید هست که منشورِ عشق‌بازیِ من

❖

از آن کمانچهٔ ابرو رسد به طُغرایی

سَرم zِ دست بشد، چشم از انتظار بسوخت

❖

در آرزویِ سر و چشمِ مجلس‌آرایی

مُکدّر است دِل، آتش به خرقه خواهم زد

❖

بیا! ببین! که کِرا می‌کُند تماشایی

به روزِ واقعه، تابوتِ ما زِ سرو کنید

❖

که می‌رَویم به داغِ بلندبالایی

زمامِ دِل به کسی دادِه‌ام منِ دَرویش

❖

که نیستش به کس از تاج و تخت، پروایی

در آن مَقام که خوبان ز غَمزه، تیغ زنند

❖

عجب مدار سَری اوفتاده در پایی

مرا که از رخِ او، ماه در شبستان است

❖

کجا بود به فروغِ ستاره، پروایی؟

فراق و وصل چه باشد؟ رضایِ دوست طلب

❖

که حیف باشد از او، غیرِ او، تمنایی

دُرَر ز شوق برآرند ماهیان به نثار

❖

اگر سفینهٔ حافظ رسد به دریایی

✨ نتیجه فال غزل ۴۹۱ حافظ

این فال نشان‌دهنده عشق عمیق، پاکباختگی و بی‌توجهی به مادیات دنیاست. در کارهایتان تنها رضایت حق و ذات پاک معشوق را مد نظر قرار دهید و از تعلقات پوچ دنیوی دست بشویید. صبر پیشه کنید که به زودی تلاش‌های شما به ثمر نشسته و گوهرهای مقصود را به دست خواهید آورد.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل بیانی شورانگیز از عشق راستین، تسلیم در برابر رضایت معشوق و بی‌اعتباری تاج و تخت دنیاست. حافظ با توصیف زیبایی‌های دلبر و تصاویری چون سوختن از فراق، آتش زدن به خرقه زهد و ساختن تابوت از چوب سرو، بر وفاداری مطلق به راه عشق تأکید می‌کند و در پایان، شعر خود را مروارید نثار دریای بیکران هنر می‌داند.

معنی بیت به بیت غزل

به چشم کرده‌ام ابرویِ ماه‌سیمایی | خیالِ سبزخطی، نقش بسته‌ام جایی

بیت ۱ ابروی معشوق ماه سیما را در چشم خود جای داده‌ام و خیال چهره و خط نوپدید او را در گوشه‌ای از دل نقش کرده‌ام.

امید هست که منشورِ عشق‌بازیِ من | از آن کمانچهٔ ابرو رسد به طُغرایی

بیت ۲ امیدوارم که اساسنامه و سند عشق من، با امضا یا طغرای انحنای ابروی آن معشوق تایید و ممهور گردد.

سَرم zِ دست بشد، چشم از انتظار بسوخت | در آرزویِ سر و چشمِ مجلس‌آرایی

بیت ۳ از شدت انتظار و در حسرت دیدن قامت سروگونه و چشمان دلربای آن زیباروی مجلس‌آرا، هوش از سرم رفت و چشمانم سوخت.

مُکدّر است دِل، آتش به خرقه خواهم زد | بیا! ببین! که کِرا می‌کُند تماشایی

بیت ۴ دلم از روزگار تیره و گرفته است، لباس زهد و صوفی‌گری را به آتش می‌کشم؛ بیا و ببین که این کار چه صحنه تماشایی و عجیبی می‌آفریند.

به روزِ واقعه، تابوتِ ما زِ سرو کنید | که می‌رَویم به داغِ بلندبالایی

بیت ۵ در روز مرگ و هنگام تشییع، تابوت مرا از چوب درخت سرو بسازید، چرا که در حسرت و داغ دلبری بلندقامت جان می‌سپارم.

زمامِ دِل به کسی دادِه‌ام منِ دَرویش | که نیستش به کس از تاج و تخت، پروایی

بیت ۶ منِ درویش و فقیر، عنان دل خود را به کسی سپرده‌ام که از بی‌پروایی، هیچ توجّهی به تاج و تخت پادشاهی ندارد.

در آن مَقام که خوبان ز غَمزه، تیغ زنند | عجب مدار سَری اوفتاده در پایی

بیت ۷ در مکانی که خوبرویان با عشوه و غمزه‌های خود به جان عاشقان می‌افتند، تعجب نکن اگر سری بریده در زیر پایی افتاده ببینی.

مرا که از رخِ او، ماه در شبستان است | کجا بود به فروغِ ستاره، پروایی؟

بیت ۸ کسی که رخسار همچون ماه معشوق را در خلوتخانه دل دارد، هرگز به روشنایی ناچیز ستارگان اعتنا و توجهی نمی‌کند.

فراق و وصل چه باشد؟ رضایِ دوست طلب | که حیف باشد از او، غیرِ او، تمنایی

بیت ۹ جدایی و وصال چه اهمیتی دارد؟ تو فقط رضایت دوست را بجوی، زیرا حیف است که از معشوقی چون او، چیزی غیر از خودش تقاضا کنی.

دُرَر ز شوق برآرند ماهیان به نثار | اگر سفینهٔ حافظ رسد به دریایی

بیت ۱۰ اگر کشتی شعر و اندیشه حافظ به دریایی وارد شود، ماهیان از شدت شوق و شعور، مرواریدها را برای هدیه بیرون می‌آورند.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

سبزخط نوجوانی که تازه موهای نرم و سبزرنگی پیرامون لب و رخسارش روییده است

منشور فرمان پادشاهی، نامه سرگشاده و در اینجا اصول و مبانی

طغرا نشان و امضای سلطنتی که در بالای فرمان‌ها می‌نگاشتند

خرقه جامه پشمین پوشش صوفیان و زاهدان نمایانگر تعلقات ظاهری

شبستان اتاق خواب، خلوتگاه تاریک یا اندرونی خانه

سفینه کشتی و همچنین جنگ شعر و مجموعه آثار

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «کمانچهٔ ابرو»

انحنای ابروی معشوق به کمانچه تشبیه شده است.

تضاد «فراق و وصل»

واژه‌های فراق و وصل در برابر یکدیگر قرار گرفته‌اند.

تناسب «تاج و تخت و درویش»

واژه‌های مرتبط با پادشاهی و فقر در شعر مراعات نظیر ساخته‌اند.

ایهام «سفینه»

دارای دو معنی کشتی و مجموعه شعر است که هر دو معنا در بیت کاربرد دارد.

مجاز «چشم از انتظار بسوخت»

چشم مجاز از بینایی یا کل وجود عاشق است که در انتظار به ستوه آمده.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۴۱,۹۹۴

ابجد وسیط ۲,۲۴۴

ابجد صغیر ۱,۵۷۵

تعداد حروف ۴۸۵

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۴۹۰

غزل بعدی غزل شماره ۴۹۲

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ