غزل شماره ۴۱۷ حافظ: عیشم مدام است، از لعل دل‌خواه + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۴۱۷ حافظ

عیشم مدام است، از لعل دل‌خواه

❖

کارم به کام است، الحمدلله

ای بخت سرکش! تنگش به بَر کش

❖

گه جام زرکش، گه لعل دل‌خواه

ما را به رندی، افسانه کردند

❖

پیران جاهل، شیخان گمراه

از دست زاهد، کردیم توبه

❖

و از فعل عابد، استغفرالله

جانا چه گویم؟ شرح فراقت

❖

چشمی و صد نم، جانی و صد آه

کافر مبیناد، این غم که دیده‌ست

❖

از قامتت سرو، از عارضت ماه

شوق لبت برد، از یاد حافظ

❖

درس شبانه، ورد سحرگاه

✨ نتیجه فال غزل ۴۱۷ حافظ

این فال نشان‌دهنده دوران خوشی، رسیدن به مراد و پایان سختی‌هاست. شکر نعمت‌های الهی را به جای آورید و از ملامت افراد ریاکار و جاهل نهراسید. با توکل به خدا و قلبی پر از شوق و امید، به مسیر خود ادامه دهید تا کامروا شوید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل سرشار از نشاط، سرخوشی و شکرگزاری از رسیدن به وصال یار است. حافظ در این ابیات ضمن ابراز شادمانی از کامروا شدن، به طنز و طعنه به انتقاد از زاهدان ریاکار و پیران جاهل می‌پردازد و بیان می‌کند که رندی و آزادی‌خواهی او واکنشی به جهالت مدعیان دروغین است. شاعر در ادامه با زبانی سوزناک از درد فراق و زیبایی‌های خیره‌کننده معشوق سخن می‌گوید.

معنی بیت به بیت غزل

عیشم مدام است، از لعل دل‌خواه | کارم به کام است، الحمدلله

بیت ۱ به واسطه لبِ سرخ و دلپسند محبوب، شادی و خوشی من همیشگی است و کارهایم بر وفق مراد پیش می‌رود؛ پس خدا را سپاسگزارم.

ای بخت سرکش! تنگش به بَر کش | گه جام زرکش، گه لعل دل‌خواه

بیت ۲ ای اقبال سرکش و لجوج من، اکنون که به مراد رسیده‌ایم، معشوق را سخت در آغوش بگیر؛ گاهی شراب را از جام طلایی بنوش و گاهی از لب سرخ محبوب کام بگیر.

ما را به رندی، افسانه کردند | پیران جاهل، شیخان گمراه

بیت ۳ پیران نادان و پیشوایان گمراه، ما را به خاطر شیوهٔ رندی و آزادمنشی، دستمایه داستان‌سرایی و ملامت خود قرار دادند.

از دست زاهد، کردیم توبه | و از فعل عابد، استغفرالله

بیت ۴ از مکر و حیلهٔ زاهد توبه می‌کنیم و از اعمال ریاکارانهٔ عابد به درگاه خداوند پناه برده و طلب آمرزش می‌نماییم.

جانا چه گویم؟ شرح فراقت | چشمی و صد نم، جانی و صد آه

بیت ۵ ای محبوب، چگونه شرح دهم داستان دوری تو را؟ در فراق تو چشمی دارم که صد نهر اشک می‌ریزد و جانی که صد آه سرد از درون برمی‌آورد.

کافر مبیناد، این غم که دیده‌ست | از قامتت سرو، از عارضت ماه

بیت ۶ خدا نکند که حتی کافر هم چنین غمی را ببیند؛ غمی که سرو از تماشای قامت تو و ماه از دیدن چهره‌ات به دل گرفته و حسرت خورده‌اند.

شوق لبت برد، از یاد حافظ | درس شبانه، ورد سحرگاه

بیت ۷ اشتیاق بوسیدن لب‌های تو چنان حافظ را بی‌خود کرده که درس شبانه و ذکر و دعای سحرگاهان را کاملاً از یاد برده است.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

مدام پیوسته، همیشگی و همچنین به معنی شراب ناب

لعل سنگ قیمتی سرخ‌رنگ، در شعر استعاره از لب سرخ معشوق است

رندی آزادمنشی، زیرکی، بی‌توجهی به ظاهرپرستی و ریاکاری و عشق‌ورزی پاک

ورد دعا و ذکری که آهسته و پیوسته زیر لب خوانده می‌شود

عارض چهره، رخسار و گونه

فراق دوری و هجران از یار

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

ایهام «عیشم مدام است، از لعل دل‌خواه»

واژه «مدام» هم به معنای همیشگی و پیوسته و هم به معنای شراب به کار رفته است.

تشخیص «ای بخت سرکش! تنگش به بَر کش»

«بخت» به انسانی سرکش تشبیه شده که مورد خطاب قرار گرفته و دارای توانایی در آغوش کشیدن است.

حسن تعلیل «کافر مبیناد، این غم که دیده‌ست / از قامتت سرو، از عارضت ماه»

شاعر برای بلندی سرو و زیبایی ماه، دلیلی شاعرانه آورده و می‌گوید آن‌ها در حسرت قامت و چهره معشوق غمزده و لاغر شده‌اند.

تناسب «چشمی و صد نم، جانی و صد آه»

میان چشم، نم (اشک)، جان و آه تناسب و مراعات نظیر برقرار است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۲,۸۲۸

ابجد وسیط ۱,۲۶۴

ابجد صغیر ۹۴۰

تعداد حروف ۲۷۳

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۴۱۶

غزل بعدی غزل شماره ۴۱۸

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ